จังหวัดที่มีถึง 15 อำเภอ แต่เฉลี่ยแล้วอำเภอละไม่ถึง 32,000 คน

จำนวนอำเภอเยอะ ไม่ได้หมายความว่าประชากรต่ออำเภอจะเยอะตาม

จังหวัดน่านมี 15 อำเภอ ประชากร 476,727 คน คิดเป็นเฉลี่ยประมาณ 31,782 คนต่ออำเภอ

เมื่อนำจังหวัดที่มีหลายอำเภอมาเทียบกัน จะเห็นว่าการกระจายตัวของประชากรแตกต่างกันมาก

เวลาพูดถึงจังหวัดที่มีอำเภอจำนวนมาก หลายคนอาจนึกภาพจังหวัดใหญ่ มีประชากรจำนวนมาก และมีเมืองหลายแห่งกระจายอยู่ทั่วพื้นที่

แต่ถ้าเปลี่ยนวิธีดูจาก “ประชากรรวม” มาเป็น “ประชากรเฉลี่ยต่ออำเภอ” ภาพที่ได้กลับน่าสนใจกว่านั้น

เพราะบางจังหวัดมีอำเภอจำนวนมาก แต่เมื่อหารประชากรทั้งหมดด้วยจำนวนอำเภอแล้ว กลับมีประชากรเฉลี่ยต่ออำเภอไม่ถึง 50,000 คน

และหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ จังหวัดน่าน

น่าน: 15 อำเภอ แต่เฉลี่ยไม่ถึง 32,000 คนต่ออำเภอ

ข้อมูลสำนักงานเกษตรจังหวัดน่านระบุว่า จังหวัดน่านมีประชากรตามทะเบียนราษฎร 476,727 คน ณ วันที่ 17 กุมภาพันธ์ 2568 และแบ่งการปกครองออกเป็น 15 อำเภอ 98 ตำบล 893 หมู่บ้าน

ลองคำนวณง่าย ๆ

476,727 ÷ 15 = ประมาณ 31,782 คน

หมายความว่า หากนำประชากรทั้งจังหวัดมาเฉลี่ยเท่า ๆ กัน ทุกอำเภอของน่านจะมีประชากรประมาณ 31,782 คน

อำเภอเมืองน่านมีประชากร 81,963 คน ขณะที่อำเภอเฉลิมพระเกียรติมีเพียง 9,774 คนตามข้อมูลที่สำนักงานเกษตรจังหวัดน่านเผยแพร่

จังหวัดเลยเป็นอีกจังหวัดที่มีจำนวนอำเภอค่อนข้างมากเมื่อเทียบกับประชากรทั้งหมด

ข้อมูลของกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ซึ่งอ้างข้อมูลที่ทำการปกครองจังหวัดเลย ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2567 ระบุว่า จังหวัดเลยมี 14 อำเภอ และประชากรรวม 632,187 คน

เมื่อนำมาหารกัน

632,187 ÷ 14 = ประมาณ 45,156 คนต่ออำเภอ

ตัวเลขนี้สูงกว่าน่าน แต่ก็ยังไม่ถึง 50,000 คนต่ออำเภอโดยเฉลี่ย

ที่น่าสนใจคืออำเภอเมืองเลยมีประชากร 122,731 คน ขณะที่บางอำเภอมีประชากรเพียงประมาณ 25,000 คนเท่านั้น

สุราษฎร์ธานีมีถึง 19 อำเภอ แต่ค่าเฉลี่ยก็ไม่ได้สูงตามจำนวนอำเภอ

สุราษฎร์ธานีเป็นจังหวัดที่มีจำนวนอำเภอมากถึง 19 อำเภอ

ข้อมูลสำนักงานพาณิชย์จังหวัดสุราษฎร์ธานี ณ วันที่ 13 มกราคม 2568 ระบุว่ามีประชากร 1,040,230 คน และมี 19 อำเภอ

คำนวณออกมาได้ประมาณ

1,040,230 ÷ 19 = 54,749 คนต่ออำเภอ

นครศรีธรรมราช: 23 อำเภอ แต่ประชากรไม่ได้ถูกเฉลี่ยเท่ากันทุกพื้นที่

นครศรีธรรมราชมีจำนวนอำเภอมากกว่า 2 จังหวัดที่กล่าวมา โดยมีถึง 23 อำเภอ

ข้อมูลพื้นฐานจังหวัดนครศรีธรรมราช เดือนกันยายน 2568 ระบุประชากร 1,542,964 คน

เมื่อหารด้วย 23 อำเภอ

1,542,964 ÷ 23 = ประมาณ 67,085 คนต่ออำเภอ

แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกอำเภอของนครศรีธรรมราชมีประชากรใกล้เคียง 67,000 คน เพราะค่าเฉลี่ยเป็นเพียงการนำประชากรทั้งหมดมาหารจำนวนหน่วยการปกครอง

นี่คือเหตุผลว่าทำไมเวลาอ่านสถิติประชากร ต้องดูทั้ง ค่ารวมและการกระจายตัว ไม่ใช่ดูค่าเฉลี่ยเพียงอย่างเดียว

เชียงใหม่มี 25 อำเภอ แต่ประชากรต่ออำเภอเฉลี่ยเกือบ 72,000 คน

เชียงใหม่เป็นอีกกรณีที่ทำให้เห็นความแตกต่างชัดเจน

ข้อมูลจากหน่วยงานราชการระบุว่าเชียงใหม่แบ่งการปกครองเป็น 25 อำเภอ 204 ตำบล 2,066 หมู่บ้าน และมีประชากรราว 1.8 ล้านคน

หากใช้ตัวเลข 1,799,019 คนมาคำนวณ

1,799,019 ÷ 25 = ประมาณ 71,961 คนต่ออำเภอ

จึงเกิดภาพที่น่าสนใจ

เชียงใหม่มีจำนวนอำเภอมากกว่าน่านถึง 10 อำเภอ แต่ค่าเฉลี่ยประชากรต่ออำเภอกลับมากกว่าน่านประมาณ 2.3 เท่า

ทำไมจังหวัดที่มีอำเภอเยอะถึงไม่ได้แปลว่าคนเยอะ

เหตุผลสำคัญคือ อำเภอไม่ได้ถูกกำหนดจากจำนวนประชากรเพียงอย่างเดียว

พื้นที่ของจังหวัด ภูมิประเทศ ระยะทางระหว่างชุมชน และลักษณะการตั้งถิ่นฐาน ล้วนเกี่ยวข้องกับโครงสร้างการปกครอง

กรณีจังหวัดเลย ข้อมูลของหน่วยงานรัฐระบุว่าพื้นที่มีภูมิประเทศเป็นภูเขาสูงสลับซับซ้อน และจังหวัดมีพื้นที่กว้าง ขณะที่มีประชากรรวมประมาณ 632,000 คน

นั่นทำให้การมองเพียงว่า “อำเภอละควรมีคนเท่าไร” อาจไม่สะท้อนเหตุผลของการแบ่งเขตการปกครองทั้งหมด

ตัวเลขที่น่าสนใจที่สุดอาจไม่ใช่ “จังหวัดไหนคนเยอะที่สุด”

“หนึ่งอำเภอโดยเฉลี่ยมีคนกี่คน”

ลำดับภาพในหัวจะเปลี่ยนไป

น่านมี 15 อำเภอ แต่ประชากรเฉลี่ยต่ออำเภอประมาณ 31,782 คน

เลยมี 14 อำเภอ เฉลี่ยประมาณ 45,156 คน

สุราษฎร์ธานีมี 19 อำเภอ เฉลี่ยประมาณ 54,749 คน

นครศรีธรรมราชมี 23 อำเภอ เฉลี่ยประมาณ 67,085 คน

เชียงใหม่มี 25 อำเภอ เฉลี่ยประมาณ 71,961 คน

สรุป: จำนวนอำเภอไม่ได้บอกว่าคนหนาแน่นแค่ไหน

ข้อมูลชุดนี้ทำให้เห็นว่า จำนวนอำเภอไม่ใช่ตัวแทนของจำนวนประชากรโดยตรง

จังหวัดหนึ่งอาจมีอำเภอจำนวนมาก แต่แต่ละอำเภอมีประชากรไม่มาก ขณะที่อีกจังหวัดอาจมีจำนวนอำเภอใกล้เคียงกัน แต่มีประชากรเฉลี่ยต่ออำเภอสูงกว่ามาก

และกรณีของน่านเห็นภาพชัดที่สุดจากข้อมูลที่ตรวจสอบได้ในชุดนี้

15 อำเภอ กับประชากร 476,727 คน

เฉลี่ยแล้วอยู่ที่ประมาณ 31,782 คนต่ออำเภอ