ภาคใต้มี 14 จังหวัด แต่มีอยู่ 1 จังหวัดที่ไม่มีชายฝั่งทะเล คุณเดาออกไหม

รู้จักยะลา จังหวัดเดียวในภาคใต้ที่ไม่มีอาณาเขตติดทะเล พร้อมเหตุผลทางภูมิศาสตร์ที่ทำให้จังหวัด

ใต้สุดของไทยไม่มีชายฝั่งภาคใต้ของประเทศไทยมี 14 จังหวัด

 

มีเพียง จังหวัดยะลา ที่ไม่มีอาณาเขตติดต่อกับทะเลโดยตรง

 

ยะลาอยู่ด้านในของคาบสมุทร มีอาณาเขตติดต่อกับสงขลา ปัตตานี นราธิวาส และประเทศมาเลเซีย

ภาคใต้ไม่ได้ติดทะเลทุกจังหวัด

ถ้าให้ลองนึกถึง “ภาคใต้” ภาพแรกที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นทะเล หาดทราย เกาะ และเมืองชายฝั่ง

ก็ไม่ใช่เรื่องแปลก เพราะภูมิศาสตร์ของภาคใต้มีลักษณะเป็นคาบสมุทร โดยมีทะเลขนาบอยู่ทั้งสองด้าน คือฝั่งตะวันออกเป็นอ่าวไทย และฝั่งตะวันตกเป็นทะเลอันดามัน

แต่เมื่อไล่ดูทั้ง 14 จังหวัด กลับมีหนึ่งจังหวัดที่เป็นข้อยกเว้น

จังหวัดนั้นคือ ยะลา

ยะลา จังหวัดใต้สุดที่ไม่มีชายฝั่งทะเล

ข้อมูลของสำนักงานจังหวัดและหน่วยงานภาครัฐระบุว่า ยะลาอยู่ใต้สุดของประเทศไทย มีพื้นที่ประมาณ 4,521 ตารางกิโลเมตร และไม่ได้มีอาณาเขตติดทะเล

รอบจังหวัดเป็นพื้นที่ของจังหวัดอื่นและประเทศมาเลเซีย

ทิศเหนือ: สงขลาและปัตตานี

ทิศตะวันออก: นราธิวาสและมาเลเซีย

ทิศใต้: มาเลเซีย

ทิศตะวันตก: สงขลาและมาเลเซีย

ดังนั้น หากลากเส้นขอบเขตจังหวัดยะลา จะไม่พบด้านใดที่ไปจรดอ่าวไทยหรือทะเลอันดามันโดยตรง

สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติระบุไว้โดยตรงว่า ยะลาเป็นจังหวัดเดียวในภาคใต้ที่ไม่มีพื้นที่ติดต่อกับทะเล

ทำไมยะลาจึงไม่มีทะเล ทั้งที่อยู่ในภาคใต้

คำตอบอยู่ที่โครงสร้างภูมิประเทศของคาบสมุทรภาคใต้

ภาคใต้ไม่ได้เป็นแผ่นดินแคบ ๆ ที่ทุกจังหวัดต้องทอดยาวจนถึงชายฝั่ง แต่มีทั้งภูเขา ที่ราบ หุบเขา และพื้นที่ด้านในของคาบสมุทร

ยะลาอยู่บริเวณด้านในของคาบสมุทรทางตอนใต้ จึงถูกคั่นจากทะเลด้วยพื้นที่ของจังหวัดอื่นและแนวภูเขา

ข้อมูลด้านธรณีวิทยาของจังหวัดยะลาระบุว่า ภูมิประเทศโดยทั่วไปมีลักษณะเป็น ภูเขา เนินเขา และหุบเขา โดยเฉพาะบริเวณตอนกลางไปจนถึงตอนใต้ของจังหวัด

พูดง่าย ๆ คือ ยะลาอยู่ “ใต้สุด” แต่ไม่ได้อยู่ “ริมทะเล”

สองคำนี้จึงไม่ได้หมายความอย่างเดียวกัน

แล้วจังหวัดอื่นในภาคใต้ติดทะเลอย่างไร

ภาพรวมของภาคใต้ประกอบด้วยจังหวัดที่กระจายตัวอยู่ตามแนวชายฝั่งทั้งสองด้าน

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุจังหวัดที่มีพื้นที่ติดชายฝั่งทะเล เช่น ชุมพร สุราษฎร์ธานี นครศรีธรรมราช สงขลา ปัตตานี นราธิวาส รวมถึงระนอง พังงา ภูเก็ต กระบี่ ตรัง และสตูล

ตัวอย่างที่เห็นภาพชัดคือ นครศรีธรรมราชมีแนวชายฝั่งด้านอ่าวไทย และข้อมูลสถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทยระบุความยาวชายฝั่งของจังหวัดไว้ที่ 236.8 กิโลเมตรในข้อมูลปี 2564

ขณะที่ยะลาไม่มีแนวชายฝั่งดังกล่าว

นี่จึงทำให้ตำแหน่งของยะลาแตกต่างจากจังหวัดส่วนใหญ่ในภูมิภาคอย่างชัดเจน

แล้วพัทลุงล่ะ ทำไมบางคนอาจคิดว่าเป็นคำตอบ

จุดนี้น่าสนใจ เพราะคำว่า “ไม่มีชายฝั่งทะเล” กับ “ไม่มีความเกี่ยวข้องกับทะเล” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน

กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งระบุว่า พัทลุงเป็นจังหวัดที่ได้รับอิทธิพลจากการขึ้นถึงของน้ำทะเล แต่ไม่ได้จัดอยู่ในกลุ่มจังหวัดที่มีพื้นที่ชายฝั่งทะเลโดยตรงแบบจังหวัดชายทะเลอื่น ๆ

นอกจากนี้ ฐานข้อมูลชายหาดของกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งยังมีรายการของพัทลุงเป็น “หาดทรายในทะเลสาบ” ซึ่งสะท้อนว่าพื้นที่ของพัทลุงมีความเชื่อมโยงกับระบบทะเลสาบสงขลา ไม่ใช่ชายฝั่งทะเลเปิดแบบจังหวัดชายทะเลทั่วไป

ดังนั้น หากคำถามคือ “จังหวัดเดียวในภาคใต้ที่ไม่มีอาณาเขตติดต่อกับทะเล” คำตอบคือ ยะลา

ความน่าสนใจอยู่ตรงคำว่า “ใต้สุด” กับ “ติดทะเล”

ยะลาเป็นตัวอย่างที่ดีของการแยกคำว่า “ตำแหน่งทางภูมิศาสตร์” ออกจาก “ลักษณะพื้นที่”

จังหวัดนี้อยู่ใต้สุดของประเทศไทย แต่ไม่ได้มีพื้นที่ติดทะเล

ด้านใต้ของจังหวัดกลับเป็นพรมแดนไทย–มาเลเซีย ขณะที่ด้านอื่น ๆ เชื่อมต่อกับจังหวัดสงขลา ปัตตานี และนราธิวาส รวมถึงรัฐของมาเลเซีย

จึงเกิดภาพทางภูมิศาสตร์ที่น่าสนใจมาก

จังหวัดที่อยู่ใต้สุดของประเทศ กลับไม่มีชายหาดเป็นของตัวเอง

สรุป

ภาคใต้ของไทยมีทั้งหมด 14 จังหวัด และโดยภาพรวมเป็นภูมิภาคที่มีทะเลอยู่ทั้งฝั่งอ่าวไทยและทะเลอันดามัน

แต่มีข้อยกเว้นหนึ่งจังหวัด

ยะลา คือจังหวัดเดียวในภาคใต้ที่ไม่มีอาณาเขตติดต่อกับทะเลโดยตรง

สิ่งที่ทำให้เรื่องนี้น่าสนใจไม่ใช่แค่คำตอบ แต่คือภูมิศาสตร์ของประเทศไทยไม่ได้แบ่งง่าย ๆ ว่า “อยู่ภาคใต้ = ต้องติดทะเล”

ยะลาแสดงให้เห็นว่า แม้จะอยู่ในพื้นที่ปลายสุดของคาบสมุทร จังหวัดหนึ่งก็สามารถอยู่ด้านในของแผ่นดินและไม่มีชายฝั่งทะเลได้ yala-only-southern-province-without-sea-coast