ทำไมบันไดสูงต่างกันจึงทำให้สะดุด

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินขึ้นบันไดชุดเดิมจนชิน แล้วปลายรองเท้ากลับไปเตะขอบขั้นหนึ่งเข้าเต็ม ๆ เหตุการณ์แบบนี้ไม่ได้เกิดเพราะเดินไม่เป็นเสมอไป บันไดอาจมีขั้นที่สูงหรือต่ำผิดไปจากจังหวะที่ร่างกายกำลังใช้

ตัวเลข “ต่างกัน 2 มิลลิเมตรแล้วทุกคนสะดุด” ยังไม่มีหลักฐานการทดลองที่ยืนยันเป็นเกณฑ์ตายตัว งานวิจัยที่พบผลชัดเจนใช้ความต่างของความสูงขั้นบันได 10 มิลลิเมตร ไม่ใช่ 2 มิลลิเมตร แต่ข้อสรุปสำคัญยังเหมือนเดิม คือความสม่ำเสมอของทุกขั้นมีผลต่อการก้าวมากกว่าที่ตามองเห็น

ขาเริ่มก้าวตามแบบเดิมหลังไม่กี่ขั้น

ระหว่างขึ้นบันได สมองใช้ภาพที่เห็นร่วมกับข้อมูลจากกล้ามเนื้อและข้อต่อเพื่อวางแผนว่าต้องยกเท้าสูงเท่าไร พอผ่านช่วงแรกไปประมาณ 3 ขั้น รูปแบบการก้าวมักเริ่มคงที่ คนจึงไม่จำเป็นต้องก้มมองทุกก้าว

ถ้ามีขั้นหนึ่งสูงกว่าขั้นข้างเคียง เท้าจะยังเคลื่อนตามวิถีเดิมที่คำนวณไว้ ขอบขั้นจึงมาอยู่สูงกว่าระดับที่ปลายเท้าคาดไว้ เกิดการเตะขอบขั้นหรือเสียหลักได้ ส่วนการลงบันได ขั้นที่ผิดระดับอาจทำให้วางเท้าสั้นเกินหรือก้าวล้ำออกไป

การทดลองพบว่าคนไม่ทันเปลี่ยนวิธีก้าว

งานทดลองกับผู้ใหญ่ 59 คน แบ่งเป็นกลุ่มอายุน้อย 26 คนและผู้สูงอายุ 33 คน ปรับขั้นที่ 3 ให้สูงขึ้น 10 มิลลิเมตรโดยผู้เข้าร่วมไม่ทราบล่วงหน้า ผลคือทั้งสองกลุ่มยกเท้าข้ามขั้นที่สูงผิดปกติได้น้อยลงเฉลี่ยราว 9 มิลลิเมตร ระหว่างขึ้นบันได และเกิดเหตุปลายเท้าเกี่ยวขอบขั้น 3 ครั้ง แม้ผู้เข้าร่วมยังทรงตัวกลับมาได้

ผลนี้ไม่ได้แปลว่าความต่าง 2 หรือ 3 มิลลิเมตรปลอดภัย หรือทำให้ทุกคนสะดุดเสมอ เพราะการศึกษายังไม่ได้หาค่าต่ำสุดที่ร่างกายตรวจพบได้ งานวิจัยชี้เพียงชัดเจนว่า เมื่อความต่างมากพอและผู้ใช้ไม่รู้ตัว วิถีเท้าไม่ได้ปรับตามขั้นที่เปลี่ยนไปทันที

งานก่อสร้างจึงกำหนดให้ขั้นในช่วงเดียวกันใกล้เคียงกัน

รายงานวิจัยอ้างเกณฑ์ในสหรัฐฯ ว่าความต่างระหว่างขั้นติดกันไม่ควรถึง 4.8 มิลลิเมตร และความต่างระหว่างขั้นที่สูงสุดกับต่ำสุดในบันไดช่วงเดียวกันไม่ควรเกิน 9.5 มิลลิเมตร ตัวเลขเหล่านี้ไม่ได้ถูกตั้งขึ้นเพื่อความสวยงาม แต่ลดโอกาสที่คนจะใช้จังหวะเดิมกับขั้นที่ไม่เหมือนเดิม

หากบันไดจุดใดทำให้คนสะดุดซ้ำ ๆ ควรให้ช่างหรือผู้ดูแลอาคารวัดระดับทุกขั้นและตรวจขอบขั้น วัสดุปูพื้น แสงสว่าง และราวจับร่วมกัน การเดินช้าลงและจับราวช่วยลดความรุนแรงหากเสียหลักได้ แต่ต้นเหตุที่ควรแก้คือบันไดที่มีขนาดไม่สม่ำเสมอ