สตาร์ตเตอร์ในหลอดไฟฟลูออเรสเซนต์เก่าทำหน้าที่อะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลอดฟลูออเรสเซนต์รุ่นเก่าหลายบ้านมีอาการกดสวิตช์แล้วได้ยินเสียงแป๊ก ตามด้วยแสงกระพริบที่ปลายหลอด ก่อนจะสว่างเต็มเส้นไม่กี่วินาทีข้างหน้า ตัวกระบอกเล็กสีขาวที่เสียบอยู่ข้างโคมมีส่วนทำให้จังหวะนี้เกิดขึ้น

ภายในหลอดมีไอปรอทและก๊าซเฉื่อยความดันต่ำ เช่น อาร์กอน เมื่อยังไม่เกิดการคายประจุ ก๊าซในหลอดนำไฟฟ้าได้น้อยมาก ไฟบ้าน 220 โวลต์จึงยังทำให้กระแสวิ่งข้ามหลอดยาว ๆ ไม่ได้

ตัวเล็กที่สั่งงานสองจังหวะ

สตาร์ตเตอร์แบบเก่าเป็นหลอดแก้วขนาดจิ๋วซ่อนอยู่ในปลอกพลาสติก ภายในมีขั้วโลหะหนึ่งคู่ โดยขั้วหนึ่งทำจากแผ่นไบเมทัล เมื่อเปิดไฟ แรงดันจะตกอยู่ที่สตาร์ตเตอร์ก่อน ทำให้ก๊าซในตัวมันเรืองแสงและให้ความร้อนแก่แผ่นไบเมทัลจนงอไปแตะขั้วอีกด้าน

เมื่อหน้าสัมผัสแตะกัน กระแสจะไหลผ่านไส้หลอดที่ปลายทั้งสองด้านร่วมกับบัลลาสต์ ไส้หลอดจึงร้อนและปล่อยอิเล็กตรอนออกมาเตรียมไว้ในก๊าซภายในหลอด ช่วงนี้เองที่หลอดอาจดูเหมือนยังไม่ติด หรือมีแสงวาบสั้น ๆ ที่ปลายหลอด

พอหน้าสัมผัสในสตาร์ตเตอร์ปิด การเรืองแสงภายในตัวสตาร์ตเตอร์ดับลง แผ่นไบเมทัลค่อย ๆ เย็นและดีดกลับให้วงจรขาด จุดสำคัญอยู่ตรงนี้: สตาร์ตเตอร์ไม่ได้สร้างไฟแรงสูงด้วยตัวเอง แต่การตัดกระแสฉับพลันทำให้บัลลาสต์ซึ่งเป็นขดลวดเหนี่ยวนำสร้างแรงดันกระชากสูงกว่าไฟบ้านมาก ส่งข้ามปลายหลอดเพื่อเริ่มการคายประจุในก๊าซ

พอหลอดติดแล้ว สตาร์ตเตอร์ก็หยุดทำงาน

เมื่อก๊าซในหลอดกลายเป็นทางเดินของกระแส อิเล็กตรอนจะชนอะตอมปรอทจนปล่อยรังสีอัลตราไวโอเลตออกมา ผงฟอสฟอร์ที่เคลือบผิวด้านในจึงเปลี่ยนพลังงานนั้นเป็นแสงสีขาว หลังจากนั้นแรงดันที่ตกคร่อมสตาร์ตเตอร์ต่ำเกินกว่าจะทำให้มันเรืองแสงและปิดหน้าสัมผัสใหม่ มันจึงตัดตัวเองออกจากหน้าที่โดยปริยาย

บัลลาสต์ยังอยู่ในวงจรต่อไปเพื่อจำกัดกระแส เพราะหลอดก๊าซที่ติดแล้วมีลักษณะทำให้กระแสเพิ่มขึ้นได้รวดเร็วหากไม่มีอุปกรณ์คุมไว้ ระบบนี้จึงแบ่งงานชัดเจน: สตาร์ตเตอร์อุ่นไส้หลอดและสั่งตัดวงจรเพื่อเริ่มติด ส่วนบัลลาสต์ช่วยจุดหลอดและคุมกระแสระหว่างใช้งาน

ถ้าหลอดกะพริบซ้ำ ๆ แต่ไม่สว่าง มักหมายถึงวงจรพยายามเริ่มใหม่หลายรอบ สาเหตุอาจมาจากหลอดเสื่อม สตาร์ตเตอร์เสื่อม หรือบัลลาสต์มีปัญหา ควรปิดสวิตช์ก่อนเปลี่ยนอะไหล่และไม่จับขั้วหลอดหรือส่วนโลหะของโคมขณะมีไฟ หลอดฟลูออเรสเซนต์มีปรอท จึงควรส่งกำจัดตามระบบรับขยะอันตรายเมื่อแตกหรือหมดอายุใช้งาน