สีหน้าปกพาสปอร์ตถูกกำหนดไว้แค่ 4 สีจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

วางพาสปอร์ตหลายเล่มบนโต๊ะแล้วมองรวมกัน สีที่เห็นมักวนอยู่กับแดงเข้ม น้ำเงิน เขียว และดำ จนเกิดความรู้สึกว่าทั่วโลกคงตกลงกันไว้แล้วว่าเอกสารเดินทางต้องใช้เพียงสี่เฉดนี้ แล้วพาสปอร์ตสีชมพู ส้ม หรือขาวหายไปไหนหมด

ความจริงคือไม่มีข้อบังคับสากลกำหนดว่าหน้าปกพาสปอร์ตต้องมีแค่ 4 สี ICAO วางมาตรฐานเรื่องการอ่านด้วยเครื่อง ขนาดเอกสาร ข้อมูลในเขตอ่านด้วยเครื่อง และคุณลักษณะด้านความทนทานหรือความปลอดภัยเป็นหลัก แต่ไม่ได้ระบุว่ารัฐต้องใช้สีใดสำหรับปก ประเทศผู้ออกเอกสารจึงเลือกสีและงานออกแบบของตนเองได้

สิ่งที่คนเห็นจนคุ้นตาคือ “แนวโน้ม” มากกว่ากฎ สีแดงเข้มหรือเบอร์กันดีพบมากในยุโรป และหลายประเทศที่มีประวัติการเมืองแบบสังคมนิยมก็ใช้โทนแดง สีน้ำเงินพบได้บ่อยในทวีปอเมริกาและแคริบเบียน ส่วนสีเขียวปรากฏในหลายประเทศมุสลิม เพราะมีความหมายทางวัฒนธรรมและศาสนา สีดำมีจำนวนน้อยกว่า แต่ใช้ได้เช่นกันเมื่อสอดคล้องกับอัตลักษณ์ของประเทศ

ความสัมพันธ์เหล่านี้ใช้ดูภาพรวมได้ แต่เอาไปทายประเทศเป็นรายเล่มไม่ได้เลย ประเทศเดียวกันอาจออกพาสปอร์ตหลายชนิด ทั้งแบบธรรมดา ราชการ การทูต หรือฉุกเฉิน แล้วใช้สีต่างกันเพื่อแยกประเภทเอกสาร

หลักฐานว่ามีมากกว่าสี่สีอยู่ในเอกสารของ ICAO เอง รายงานปี 2008 ระบุว่าพาสปอร์ตชั่วคราวอาจใช้สีที่ต่างจากเล่มปกติ โดยยกตัวอย่างแคนาดาใช้ปกขาว และสวีเดนใช้เฉดชมพูในขณะนั้น เหตุผลเชิงระบบคือทำให้เอกสารชั่วคราวแยกออกจากพาสปอร์ตปกติได้ชัด และกระตุ้นให้ผู้ถือเปลี่ยนเป็นเล่มปกติภายหลัง

จึงไม่ถูกนักหากจะบอกว่า “ไม่มีประเทศไหนทำสีชมพูหรือสีอื่น” สิ่งที่ถูกกว่าคือพาสปอร์ตทั่วไปจำนวนมากเลือกใช้โทนเข้มไม่กี่กลุ่ม จนกลายเป็นภาพจำระดับโลก ขณะเดียวกันสีอื่นยังเกิดขึ้นได้ตามชนิดเอกสาร นโยบาย และการออกแบบของรัฐผู้ออก

จุดที่ทำให้เจ้าหน้าที่ชายแดนตรวจเอกสารได้ ไม่ได้อยู่ที่ว่าสีปกเป็นแดง น้ำเงิน เขียว หรือดำ แต่อยู่ที่ข้อมูลระบุตัวตน เขตอ่านด้วยเครื่อง ลักษณะการพิมพ์ วัสดุ คุณสมบัติต้านการปลอม และชิปอิเล็กทรอนิกส์ในพาสปอร์ตชีวมิติ สีปกจึงเป็นหน้าตาของเอกสาร ส่วนมาตรฐานที่ทำให้ใช้ข้ามพรมแดนได้อยู่ภายในเล่ม

สี่สีที่คุ้นตาเกิดจากธรรมเนียม การรวมกลุ่มทางภูมิภาค และสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรม ไม่ใช่เพดานสีที่ ICAO ตั้งไว้ พาสปอร์ตสีพิเศษจึงไม่ได้ผิดมาตรฐาน ตราบใดที่ตัวเอกสารยังตรงตามข้อกำหนดด้านการเดินทางและการตรวจสอบ