ทำไมเสียงชอล์กครูดกระดานถึงทำให้คนเสียวฟัน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

แค่ชอล์กปลายหักลากผ่านกระดานดำไม่กี่วินาที หลายคนก็เผลอขมวดคิ้ว ย่นไหล่ หรือรู้สึกเสียวไปถึงฟัน ทั้งที่มันไม่ได้ดังมากเหมือนเสียงเครื่องจักร และไม่ได้มีอันตรายอยู่ตรงหน้า ความรู้สึกต่อต้านนี้ไม่ได้เกิดจากการคิดไปเองล้วน ๆ แต่เป็นผลจากทั้งลักษณะของเสียงและวิธีที่สมองตีความมัน

เสียงเอี๊ยดจากชอล์กไม่ได้เป็นเสียงแหลมเดี่ยว ๆ มันมีคลื่นเสียงหลายย่านปนกันจากการเสียดสีแบบสะดุดของผิวชอล์กกับกระดาน ยิ่งปลายชอล์กคม หัก หรือถูกกดเอียง เสียงจะยิ่งแตกกระจายและบาดหู

จุดที่หูมนุษย์ไวเป็นพิเศษอยู่ราว 2,000–5,000 เฮิรตซ์ งานวิจัยที่ให้ผู้ฟังประเมินเสียงไม่พึงประสงค์พบว่า ย่านความถี่นี้สัมพันธ์กับความรู้สึกระคายเคืองอย่างเด่นชัด ส่วนการศึกษาอีกชุดพบช่วงประมาณ 2,500–5,500 เฮิรตซ์ในแบบจำลองการทำนายความไม่พึงพอใจของผู้ฟัง

เหตุผลหนึ่งคือรูหูของเราทำหน้าที่คล้ายท่อที่ขยายเสียงบางย่านโดยธรรมชาติ เสียงครูดกระดานจึงอาจเข้าหูแรงกว่าที่ดูจากระดับความดังเพียงอย่างเดียว ไม่ใช่ว่าชอล์กมีพลังพิเศษ แต่เป็นเพราะส่วนผสมของคลื่นเสียงดันไปอยู่ในย่านที่ระบบการได้ยินรับรู้ไว

สมองก็มีส่วนเติมความทรมานเข้าไปอีก งานสแกนสมองของอาสาสมัคร 13 คนขณะฟังเสียง 74 แบบ พบว่า เมื่อเสียงถูกประเมินว่าไม่น่าฟัง กิจกรรมของ อะมิกดาลา และเปลือกสมองส่วนประมวลผลเสียงเปลี่ยนไปตามระดับความไม่พอใจ อะมิกดาลาเกี่ยวข้องกับการประเมินอารมณ์ด้านลบ จึงเหมือนเพิ่มน้ำหนักให้เสียงนั้นรู้สึกเลวร้ายขึ้น

ในชุดเสียงดังกล่าว ชอล์กบนกระดานอยู่ลำดับที่ 3 ของเสียงที่ผู้เข้าร่วมประเมินว่าไม่พึงประสงค์ รองจากมีดครูดขวดและส้อมครูดแก้ว นั่นอธิบายได้ว่าทำไมแม้คนละคนจะทนเสียงได้ไม่เท่ากัน แต่เสียงประเภทครูดเสียดสีกลับทำให้คนจำนวนมากมีปฏิกิริยาคล้ายกัน

ส่วนคำอธิบายว่าเสียงนี้คือเสียงร้องเตือนภัยของลิงเมื่อพบผู้ล่า ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ยืนยันได้ งานที่รายงานการทดลองด้านเสียงชี้ว่าทฤษฎีความคล้ายกับเสียงเตือนของไพรเมตเคยถูกเสนอไว้ แต่ไม่อธิบายปฏิกิริยาของมนุษย์ได้ครบกว่าแนวคิดเรื่องย่านความถี่ รูหู และบริบททางจิตวิทยา

บริบทเปลี่ยนความรู้สึกได้จริง ผู้ฟังที่รู้ว่าเสียงมาจากเล็บขูดกระดานให้คะแนนว่าแย่กว่าเมื่อได้รับแจ้งว่าเป็นส่วนหนึ่งของดนตรีร่วมสมัย แต่การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพบางอย่าง เช่น การนำไฟฟ้าของผิวหนัง ยังเกิดขึ้นอยู่ แปลว่าสมองรับความหมายของเสียง ขณะเดียวกันร่างกายก็ยังตอบสนองต่อคุณสมบัติทางเสียง

ถ้าต้องใช้กระดานชอล์ก วิธีลดโอกาสเกิดเสียงบาดหูคือหลีกเลี่ยงการใช้ปลายชอล์กที่แตกหรือแหลมเกินไป วางชอล์กให้สัมผัสกระดานอย่างต่อเนื่อง ไม่กดปลายเอียงค้าง และรักษาผิวกระดานให้สะอาด วิธีเหล่านี้ไม่ได้ลบทุกความถี่ที่ระคายหู แต่ช่วยลดการเสียดสีแบบสะดุดซึ่งเป็นต้นกำเนิดของเสียงเอี๊ยดได้