5 วัดไทยที่เคยร้าง ก่อนกลับมามีพระสงฆ์อีกครั้ง เรื่องจริงที่หลายคนไม่เคยรู้

เปิด 5 เรื่องจริงของวัดไทยที่เคยร้าง ก่อนฟื้นฟูจนกลับมามีพระภิกษุจำพรรษา พร้อมรู้ขั้นตอนการยกวัดร้าง

เมื่อพูดถึงคำว่า “วัดร้าง” ภาพที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นเจดีย์เก่า วิหารที่เหลือเพียงซาก หรือศาสนสถานที่ถูกทิ้งไว้กลางป่า

แต่ในทางราชการ คำว่า “วัดร้าง” มีความหมายเฉพาะกว่านั้น

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติอธิบายว่า วัดร้างคือวัดที่ไม่มีพระภิกษุพักอาศัย และตราบใดที่ยังไม่มีการยุบเลิกวัด สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติยังมีหน้าที่ดูแลรักษาวัด ที่วัด และทรัพย์สินของวัดนั้น

นั่นทำให้เกิดคำถามที่น่าสนใจขึ้นมา

ถ้าวัดร้างยังไม่ถูกยุบ แล้วสามารถกลับมามีพระสงฆ์ได้หรือไม่

คำตอบคือ ได้

และประเทศไทยมีกรณีที่เกิดขึ้นจริงหลายแห่ง

วัดร้างไม่ได้แปลว่า “วัดหายไปแล้ว”

หัวใจสำคัญของเรื่องนี้อยู่ที่ความแตกต่างระหว่างคำว่า “ร้าง” กับ “ยุบเลิก”

วัดที่ร้างเพราะไม่มีพระภิกษุจำพรรษา ยังสามารถเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูได้ หากมีผู้ต้องการบูรณะและทำให้สถานที่กลับมาพร้อมสำหรับการประกอบศาสนกิจ

แต่การกลับมาไม่ได้เกิดขึ้นเพียงแค่ซ่อมหลังคาหรือสร้างกุฏิใหม่

ตามหลักเกณฑ์ที่สำนักงานพระพุทธศาสนาเผยแพร่ การยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษาต้องผ่านกระบวนการที่กำหนด รวมถึงการบูรณปฏิสังขรณ์ให้มีเสนาสนะมั่นคงและเหมาะสมต่อการพำนักของพระภิกษุ

ดังนั้น “การฟื้นวัด” จึงเป็นทั้งเรื่องของสถานที่ คน และกระบวนการทางกฎหมาย

1. วัดโลกโมฬี เชียงใหม่ จากวัดร้างสู่ศาสนสถานสำคัญของเมือง

วัดโลกโมฬี เป็นหนึ่งในตัวอย่างที่เห็นภาพการฟื้นฟูได้ชัด

ข้อมูลประวัติศาสตร์ระบุว่า วัดแห่งนี้เคยถูกทิ้งให้ร้าง และในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองก็อยู่ในสภาพร้างอีกครั้ง

ต่อมาใน พ.ศ. 2544 มีการฟื้นฟูครั้งสำคัญ โดยมีการแต่งตั้งผู้รักษาการแทนเจ้าอาวาส และเริ่มมีพระภิกษุสามเณรกลับมาจำพรรษา

หลังจากนั้นมีการพัฒนาพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ทั้งการบูรณะองค์เจดีย์ การสร้างวิหาร และการจัดพื้นที่ให้กลับมาเป็นศาสนสถานที่ใช้งานได้

กรมศิลปากรยังมีข้อมูลเกี่ยวกับการฟื้นฟูวัดโลกโมฬีในช่วงดังกล่าว โดยระบุถึงการบูรณะยอดองค์พระเจดีย์และการสร้างวิหารล้านนาหลังใหม่

จุดที่น่าสนใจจึงไม่ใช่เพียงความเก่าแก่ของวัด แต่คือการที่สถานที่ซึ่งเคยผ่านช่วงเวลาร้าง สามารถกลับมามีบทบาททางศาสนาและวัฒนธรรมอีกครั้ง

2. วัดพระครู เชียงใหม่ วัดเก่าที่กลับมามีพระจำพรรษา

อีกกรณีหนึ่งอยู่ใจกลางเมืองเชียงใหม่

มหาเถรสมาคมมีมติในปี พ.ศ. 2561 เห็นชอบให้ วัดพระครู (ร้าง) ตำบลศรีภูมิ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ ขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

ข้อมูลการตรวจสอบระบุว่า ขณะนั้นมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา 5 รูป และมีประชาชนให้การสนับสนุนทำนุบำรุงวัดประมาณ 2,000 คน

ตัวเลขนี้สะท้อนอีกเรื่องหนึ่งที่มักถูกมองข้าม

การฟื้นวัดร้างไม่ได้ขึ้นอยู่กับตัวอาคารเพียงอย่างเดียว

เพราะวัดจะสามารถดำรงอยู่ได้ในระยะยาวก็ต่อเมื่อมีทั้งพระภิกษุและชุมชนที่พร้อมสนับสนุน

กรณีวัดพระครูยังแสดงให้เห็นว่า วัดเก่าในพื้นที่เมืองไม่จำเป็นต้องมีพื้นที่ขนาดใหญ่ตามภาพจำของวัดสร้างใหม่ เพราะพื้นที่เดิมอาจถูกล้อมด้วยชุมชน ถนน หรือวัดอื่นอยู่แล้ว

3. วัดกู่มอน ลำปาง จากพื้นที่วัดร้างสู่การกลับมาของพระสงฆ์

ที่จังหวัดลำปางก็มีกรณีลักษณะเดียวกัน

มหาเถรสมาคมมีมติในปี พ.ศ. 2561 ให้ วัดกู่มอน (ร้าง) บ้านบ่อแฮ้ว อำเภอเมืองลำปาง ขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

ข้อมูลการตรวจสอบระบุว่า พื้นที่ตามโฉนดเดิมมีประมาณ 1 ไร่ 45 ตารางวา และมีเหตุผลเกี่ยวกับข้อจำกัดของพื้นที่ เนื่องจากเป็นวัดเก่าที่มีประวัติมายาวนาน

ขณะนั้นมีการสร้างเสนาสนะหลายรายการ รวมถึงกุฏิ ศาลา วิหาร และพระธาตุเจดีย์ และมีพระภิกษุจำพรรษา 2 รูป

สิ่งที่น่าสนใจคือ การฟื้นวัดร้างไม่ได้หมายความว่าจะต้องเริ่มต้นจากที่ดินว่างเปล่าขนาดใหญ่

พื้นที่เดิมอาจมีข้อจำกัด แต่หากสามารถจัดการเรื่องสถานที่ เสนาสนะ และการอุปถัมภ์ของชุมชนได้ ก็ยังสามารถเข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูได้

4. วัดพระธาตุดอยแก้วชัยมงคล ลำปาง พื้นที่ 15 ไร่ที่กลับมามีพระจำพรรษา

อีกตัวอย่างจากจังหวัดลำปางคือ วัดพระธาตุดอยแก้วชัยมงคล (ร้าง) ในอำเภอวังเหนือ

มติของมหาเถรสมาคมในปี พ.ศ. 2561 ระบุว่า วัดแห่งนี้มีพื้นที่ประมาณ 15 ไร่ และมีเสนาสนะหลายรายการ เช่น กุฏิสงฆ์ ศาลาการเปรียญ โรงครัว เจดีย์ และห้องน้ำ

ในรายงานการตรวจสอบขณะเสนอเรื่อง มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา 4 รูป และมีประชาชนให้การสนับสนุนประมาณ 1,200 คน

กรณีนี้ทำให้เห็นองค์ประกอบสำคัญของการฟื้นวัดได้ค่อนข้างชัด

หนึ่งคือ สถานที่ต้องพร้อม

สองคือ มีพระภิกษุที่จะเข้าจำพรรษา

สามคือ มีชุมชนที่สามารถอุปถัมภ์ดูแลวัดได้

เมื่อองค์ประกอบเหล่านี้มาประกอบกัน วัดร้างก็สามารถกลับมาเป็นศูนย์กลางกิจกรรมทางพระพุทธศาสนาได้อีกครั้ง

5. วัดป่าลัน เชียงใหม่ วัดร้างพื้นที่ใหญ่ที่กลับมามีพระสงฆ์

กรณีสุดท้ายคือ วัดป่าลัน (ร้าง) ตำบลบ้านหลวง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่

กรณีนี้มีความน่าสนใจเรื่องขนาดพื้นที่ เพราะรายงานของมหาเถรสมาคมระบุว่าที่ดินมีประมาณ 89 ไร่ 3 งาน 16.6 ตารางวา

ขณะมีการตรวจสอบ มีเสนาสนะหลายรายการ ทั้งกุฏิ ศาลาการเปรียญ โรงครัว โรงเก็บของ และสิ่งอำนวยความสะดวกอื่นๆ

มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา 10 รูป และมีประชาชนให้การสนับสนุนประมาณ 1,400 คน

ในปี พ.ศ. 2563 มหาเถรสมาคมมีมติเห็นชอบให้ยกวัดป่าลันจากวัดร้างขึ้นเป็นวัดมีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

กรณีนี้จึงเป็นตัวอย่างที่ชัดว่า “การกลับมาของวัด” ไม่ได้หมายถึงการสร้างสิ่งปลูกสร้างใหม่เท่านั้น แต่เป็นการทำให้พื้นที่กลับมามีระบบการดำเนินงานทางศาสนาอย่างเป็นทางการอีกครั้ง

แล้วอะไรทำให้วัดร้างกลับมาได้

เมื่อมองทั้ง 5 กรณีร่วมกัน จะเห็นรูปแบบเดียวกัน

วัดร้างไม่ได้ฟื้นขึ้นมาเพราะอาคารเพียงอย่างเดียว

สิ่งที่ต้องกลับมาพร้อมกันคือ

สถานที่ + พระภิกษุ + ชุมชน + กระบวนการทางกฎหมาย

สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติระบุว่าการฟื้นวัดร้างต้องดำเนินการตามหลักเกณฑ์ที่กำหนด และการบูรณปฏิสังขรณ์ต้องทำให้เสนาสนะมีความมั่นคง เหมาะสมต่อการเป็นที่พำนักของพระภิกษุและการประกอบศาสนกิจ

จากนั้นจึงเข้าสู่ขั้นตอนการยกวัดร้างขึ้นเป็นวัดที่มีพระภิกษุอยู่จำพรรษา

นี่คือเหตุผลว่าทำไมคำว่า “วัดร้าง” กับ “วัดที่ถูกยุบ” จึงไม่ใช่คำเดียวกัน

จากวัดร้างสู่สถานที่ที่มีชีวิตอีกครั้ง

เรื่องของวัดร้างจึงไม่ได้มีเพียงภาพซากเจดีย์หรือโบราณสถานเก่า

บางแห่งสามารถกลับมาเป็นสถานที่ประกอบศาสนกิจได้อีกครั้ง หลังผ่านกระบวนการฟื้นฟูและการพิจารณาตามหลักเกณฑ์

วัดโลกโมฬี วัดพระครู วัดกู่มอน วัดพระธาตุดอยแก้วชัยมงคล และวัดป่าลัน เป็นตัวอย่างที่สะท้อนรูปแบบนี้จากคนละพื้นที่และคนละบริบท

สิ่งที่เหมือนกันคือ เมื่อมีคนต้องการรักษาสถานที่ มีชุมชนเข้ามาสนับสนุน มีพระภิกษุพร้อมจำพรรษา และดำเนินการตามขั้นตอนที่กำหนด วัดที่เคยเงียบลงก็สามารถกลับมามีบทบาทได้อีกครั้ง

คุณเคยรู้จักวัดที่เคยร้างแล้วกลับมามีพระจำพรรษาอีกครั้งในพื้นที่ของตัวเองหรือไม่ ลองแชร์ชื่อวัดและเรื่องราวที่รู้จักกันได้ abandoned-temples-thailand-restored