ไฟแช็กเกิดก่อนไม้ขีดไฟจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ไฟแช็กในกระเป๋าทุกวันนี้ดูเป็นของที่ต้องอาศัยชิ้นส่วนและกลไกมากกว่าไม้ก้านเล็ก ๆ คนจึงมักเรียงเรื่องราวในหัวว่า ไม้ขีดต้องมาก่อน แล้วไฟแช็กจึงตามมา

ลำดับนี้กลับกันจริง

เครื่องจุดไฟแบบ Dbereiner’s lamp ปรากฏในปี 1823 ส่วนไม้ขีดไฟแบบเสียดสีของจอห์น วอล์กเกอร์เริ่มพัฒนาราวปี 1826 และมีบันทึกการขายที่ยืนยันได้ในวันที่ 7 เมษายน 1827 ดังนั้นคำว่า “ไฟแช็กมาก่อนไม้ขีด 3 ปี” ใช้ได้เมื่อเทียบกับปี 1826 แต่ถ้ายึดหลักฐานการขายที่หลงเหลืออยู่ ช่องว่างจะเป็น 4 ปี

ไฟแช็กของโยฮันน์ ว็อล์ฟกัง เดอเบอไรเนอร์ นักเคมีชาวเยอรมัน ไม่ได้เล็กหรือพกพาง่ายเหมือนของยุคปัจจุบัน มันเป็นชุดแก้วและโลหะขนาดโต ภายในใช้โลหะสังกะสีทำปฏิกิริยากับกรดเพื่อสร้างก๊าซไฮโดรเจน

เมื่อเปิดวาล์ว ก๊าซจะไหลไปสัมผัสฟองน้ำแพลทินัม แพลทินัมทำหน้าที่เป็นตัวเร่งให้ไฮโดรเจนรวมกับออกซิเจนในอากาศจนติดไฟได้ นี่จึงเป็นอุปกรณ์จุดไฟที่ใช้เคมีและตัวเร่งปฏิกิริยาจริง ๆ ไม่ใช่แค่กล่องใส่เชื้อไฟ

ความเท่นั้นแลกมากับภาชนะกรด ก๊าซไวไฟ และชิ้นส่วนแก้ว จึงเหมาะกับการตั้งไว้บนโต๊ะมากกว่าจะยัดใส่กระเป๋า ชุดลักษณะนี้เคยได้รับความนิยมในหมู่ผู้มีกำลังซื้อของยุโรปช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19

ไม้ขีดที่สะดวกกว่าเพิ่งตามมา

วอล์กเกอร์เป็นนักเคมีและเภสัชกรชาวอังกฤษ เขาพัฒนาไม้ก้านที่เคลือบปลายด้วยส่วนผสมติดไฟ แล้วดึงผ่านกระดาษผิวหยาบเพื่อให้เกิดประกาย รุ่นแรกยังมีกลิ่นแรงและเสี่ยงสะเก็ดไฟ แต่ข้อได้เปรียบชัดเจนมาก: มันเบา ราคาถูก และหยิบใช้ได้ทันที

ความต่างอยู่ที่คำว่า “ไม้ขีด” เอง มนุษย์มีวิธีจุดไฟด้วยสารเคมีหรือเชื้อไฟมาก่อนหน้านั้นนานแล้ว เรื่องที่นำมาเทียบกันคือ ไม้ขีดแบบเสียดสีที่ใช้งานได้จริง ไม่ใช่จุดกำเนิดของไฟทุกชนิด

ประวัติศาสตร์คู่นี้จึงไม่ได้บอกว่าของซับซ้อนเหนือกว่าของง่าย ไฟแช็กปี 1823 แก้ปัญหาการทำเปลวไฟด้วยชุดปฏิกิริยาเคมี ส่วนไม้ขีดแบบเสียดสีทำให้การพกพาและการใช้งานในชีวิตประจำวันง่ายกว่ามาก เทคโนโลยีสองอย่างเดินมาคนละเส้นทาง ก่อนจะกลายเป็นของใช้ธรรมดาบนโต๊ะและในกระเป๋าของเรา