ฉลามมีอายุก่อนต้นไม้และวงแหวนดาวเสาร์จริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าย้อนเวลาโลกกลับไปไกลจนแผ่นดินยังแทบไม่มีป่า มหาสมุทรตื้นอุ่น ๆ เคยเต็มไปด้วยปลาดึกดำบรรพ์หลายชนิด ในภาพนั้นมีญาติยุคแรกของฉลามว่ายอยู่แล้ว ส่วนบนบกยังเป็นพื้นที่โล่ง หิน โคลน และพืชขนาดเล็กกระจัดกระจาย

ประโยคที่ว่า “ฉลามแก่กว่าต้นไม้” จึงมีแก่นความจริงอยู่มาก แต่ตัวเลขที่เล่าต่อกันมามักถูกย่อจนคลาดเคลื่อน ฉลามไม่ได้เป็นสัตว์ชนิดเดิมแบบที่เห็นในทะเลทุกวันนี้ ทว่าเป็นสายวิวัฒนาการของปลากระดูกอ่อนที่อยู่มานานมากและเปลี่ยนรูปร่างไปหลายรอบ

ฉลามเริ่มทิ้งร่องรอยไว้ก่อนป่ารุ่นแรก

สถาบันสมิธโซเนียนระบุว่าฉลามวิวัฒนาการมาแล้วมากกว่า 400 ล้านปี ฟอสซิลเกล็ดฉลามที่ยืนยันได้เก่าไปถึงราว 420 ล้านปี และฟันฉลามเก่าแก่พบในชั้นหินอายุราว 400 ล้านปี เหตุที่หลักฐานเป็นชิ้นเล็ก ๆ เพราะโครงกระดูกของฉลามทำจากกระดูกอ่อน จึงไม่เหลือเป็นโครงสมบูรณ์ง่ายเหมือนสัตว์กระดูกแข็ง

ช่วงนั้นโลกมีทวีปหลักเพียงไม่กี่ผืนและทะเลตื้นกว้างขวาง ฉลามยุคต้นคงไม่ได้หน้าตาเหมือนฉลามขาวหรือฉลามหัวค้อนในปัจจุบัน นักบรรพชีวินวิทยาอาศัยเกล็ด ฟัน กระดูกสันหลัง และรอยพิมพ์เนื้อเยื่อเพื่อต่อภาพชีวิตของมันขึ้นมา

ฝั่งต้นไม้ต้องแยกคำว่า “พืชบนบก” ออกจาก “ต้นไม้” ก่อน พืชบนบกมีมาก่อนนานแล้ว แต่หลักฐานป่าดึกดำบรรพ์ที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งในรัฐนิวยอร์กมีอายุราว 385 ล้านปี มีพืชทรงต้นอย่าง Eospermatopteris และ Archaeopteris อยู่ร่วมกัน ต้นไม้กลุ่มนี้ยังต่างจากไม้ดอกและไม้ยืนต้นที่คุ้นตา พวกมันสืบพันธุ์ด้วยสปอร์และมีรูปร่างคล้ายเฟิร์น

เพราะฉะนั้น การบอกว่าฉลามว่ายน้ำรอก่อนมีต้นไม้ราว 50 ล้านปีเป็นการเทียบแบบหยาบ ๆ ที่ใช้จุดเริ่มราว 400 ล้านปีกับตัวเลข 350 ล้านปี หลักฐานป่าเก่าที่พบในปัจจุบันดันอายุต้นไม้กลุ่มแรกกลับไปใกล้ 385 ล้านปี ทำให้ช่องว่างที่ยืนยันได้อยู่ระดับ หลายสิบล้านปี และอาจแคบราว 15 ล้านปีหากนับจากหลักฐานฉลามอายุ 400 ล้านปีกับป่าอายุ 385 ล้านปี

ส่วนวงแหวนดาวเสาร์ยังอายุน้อยมาก

การเปรียบเทียบกับดาวเสาร์ยิ่งทำให้เส้นเวลานี้ชัดขึ้น ข้อมูลแรงโน้มถ่วงจากยานแคสสินีทำให้นักวิทยาศาสตร์ของ NASA ประเมินว่า วงแหวนหลักของดาวเสาร์อาจก่อตัวเมื่อ 10–100 ล้านปีก่อน ดาวเสาร์เองเกิดมาราว 4,500 ล้านปีแล้ว แต่ระบบวงแหวนอาจเข้ามาทีหลังมาก

ตัวเลขอายุวงแหวนยังเป็นแบบจำลองที่มีความไม่แน่นอน นักดาราศาสตร์ยังศึกษาว่ามันเกิดจากดวงจันทร์น้ำแข็งแตกหรือวัตถุอื่นถูกแรงโน้มถ่วงฉีกออกหรือไม่ กระนั้น ช่วงอายุ 10–100 ล้านปีจากข้อมูลแคสสินีอ่อนวัยกว่าสายฉลามหลายร้อยล้านปีอยู่ดี

ภาพ “ฉลามว่ายอยู่ในทะเลขณะที่ดาวเสาร์ยังไม่มีวงแหวนแบบทุกวันนี้” จึงสอดคล้องกับหลักฐานที่มี ส่วนคำเปรียบว่าฉลามมาก่อนต้นไม้ก็ควรเล่าให้แม่นขึ้นว่า ฉลามและญาติใกล้ชิดปรากฏในบันทึกฟอสซิลก่อนป่าต้นไม้ยุคแรกหลายสิบล้านปี โลกที่ฉลามยุคต้นอาศัยอยู่จึงทั้งโล่งบนบกและต่างจากท้องฟ้าที่มนุษย์เห็นอย่างสิ้นเชิง