เปิดเรื่องบ้านโคกสง่า ขอนแก่น หมู่บ้านงูจงอางที่มีอยู่จริง พร้อมย้อนดูจุดเริ่มต้นจากการขายสมุนไพรสู่เอกลักษณ์ชุมชน

ที่ บ้านโคกสง่า ตำบลทรายมูล อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น ชื่อของชุมชนแห่งนี้เชื่อมโยงกับงูจงอางมายาวนาน จนหน่วยงานด้านการท่องเที่ยวระบุชื่อสถานที่ว่า “หมู่บ้านงูจงอางแห่งประเทศไทย บ้านโคกสง่า”

บ้านโคกสง่าอยู่ที่ไหน

บ้านโคกสง่าอยู่ในตำบลทรายมูล อำเภอน้ำพอง จังหวัดขอนแก่น

ข้อมูลของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยในฐานข้อมูล Thailand Tourism Directory ระบุสถานที่แห่งนี้เป็นหมู่บ้านงูจงอาง และระบุว่าตั้งอยู่บนเส้นทางระหว่างอำเภอน้ำพองกับอำเภอกระนวน

สถานที่สำคัญที่เกี่ยวข้องกับชุมชนคือ วัดศรีธรรมา และพื้นที่จัดแสดงงูจงอาง

นั่นทำให้ชื่อ “หมู่บ้านงูจงอาง” ไม่ได้เกิดจากการตั้งชื่อเพื่อการท่องเที่ยวเพียงอย่างเดียว แต่มีรากมาจากวิถีของคนในชุมชน

จุดเริ่มต้นไม่ได้มาจากการเลี้ยงงูเป็นงานอดิเรก

เรื่องราวของบ้านโคกสง่ามีจุดเชื่อมโยงกับอาชีพขายสมุนไพร

ข้อมูลจากฐานข้อมูลชุมชนของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรระบุว่า ประมาณ พ.ศ. 2494 นายเคน ยงลา ซึ่งเป็นหมอยาในชุมชน คิดวิธีดึงผู้คนให้มารวมตัวกันเพื่อสะดวกต่อการนำเสนอขายสมุนไพร

วิธีหนึ่งที่นำมาใช้คือการนำงูมาแสดง

จากเดิมที่ต้องเดินทางไปตามหมู่บ้านต่าง ๆ เพื่อขายสมุนไพร การมีการแสดงงูช่วยทำให้ผู้คนมารวมกันในจุดเดียว

งูจึงเข้ามาเกี่ยวข้องกับอาชีพของคนในชุมชนตั้งแต่ช่วงเวลานั้น

จากงูเห่า เปลี่ยนมาเป็นงูจงอาง

ข้อมูลประวัติชุมชนระบุว่า ช่วงแรกนายเคน ยงลาใช้งูเห่าในการแสดง

ต่อมาเกิดปัญหาเกี่ยวกับความอันตรายของงูเห่า จึงเปลี่ยนมาใช้งูจงอาง และมีการถ่ายทอดความรู้เกี่ยวกับการแสดงงูให้คนในชุมชน

จากจุดนี้เอง งูจงอางจึงเริ่มมีบทบาทมากขึ้น

ชาวบ้านบางส่วนสามารถนำความรู้เกี่ยวกับงูไปประกอบการแสดงและเดินทางออกไปตามพื้นที่ต่าง ๆ ขณะที่การแสดงในชุมชนเองก็ค่อย ๆ กลายเป็นสิ่งที่ผู้คนรู้จัก

จากการเร่ขายยา สู่ “หมู่บ้านงูจงอาง”

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของเรื่องนี้คือ งูไม่ได้เข้ามาอยู่ในชุมชนเพราะต้องการสร้างแหล่งท่องเที่ยวตั้งแต่แรก

จุดเริ่มต้นเกี่ยวข้องกับ อาชีพและการหารายได้

เมื่อการแสดงงูสามารถดึงดูดคนให้มาชมได้มากขึ้น งูก็กลายเป็นส่วนหนึ่งของการประกอบอาชีพและการถ่ายทอดความรู้ภายในชุมชน

ข้อมูลของศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธรระบุว่า ต่อมาชาวบ้านมีการเพาะเลี้ยงงู การแสดงงู และการฝึกเด็กและเยาวชนให้คุ้นเคยกับงู เพื่อสืบทอดความรู้ของชุมชน

ตรงนี้จึงอธิบายได้ว่า ทำไมชื่อของบ้านโคกสง่าจึงผูกกับงูจงอางมากกว่าหมู่บ้านทั่วไป

งูจงอางกลายเป็นอัตลักษณ์ของชุมชน

เมื่อเวลาผ่านไป เรื่องของงูไม่ได้เป็นเพียงกิจกรรมของคนบางกลุ่ม

ข้อมูลจากสำนักงานพัฒนาชุมชนอำเภอน้ำพองที่เผยแพร่ในปี 2569 ยังคงระบุว่า บ้านโคกสง่ามีชื่อเสียงจากภูมิปัญญาด้านการเลี้ยงและการแสดงงูจงอาง และเรื่องนี้กลายเป็นอัตลักษณ์สำคัญของชุมชน

นี่เป็นจุดที่ทำให้บ้านโคกสง่ามีความแตกต่างจากสถานที่ที่เพียงนำสัตว์มาแสดงให้นักท่องเที่ยวดู

เพราะเรื่องงูมีทั้งมิติของ อาชีพ ประวัติศาสตร์ ภูมิปัญญา และวัฒนธรรมชุมชน อยู่ในเรื่องเดียวกัน

แล้วทุกบ้านเลี้ยงงูจริงหรือไม่

ประโยคที่ว่า “ทุกบ้านเลี้ยงงู” เป็นคำพูดที่พบในสื่อและข้อมูลเกี่ยวกับบ้านโคกสง่า

แต่หากจะเขียนเป็น ตัวเลขปัจจุบัน เช่น 90% หรือ 100% ของครัวเรือน จำเป็นต้องมีข้อมูลสำรวจล่าสุดรองรับ

ข้อมูลจากหน่วยงานท่องเที่ยวบางแห่งใช้คำว่า ชาวบ้าน “เกือบทุกหลังคาเรือน” เคยมีการเลี้ยงงูจงอางไว้ใต้ถุนบ้าน

ดังนั้น การสื่อสารที่แม่นยำกว่าคือ

บ้านโคกสง่าเป็นชุมชนที่มีประวัติการเลี้ยงและแสดงงูจงอางมายาวนาน และงูจงอางกลายเป็นอัตลักษณ์ของชุมชน

ไม่ควรขยายความต่อว่า “ทุกบ้านยังเลี้ยงงูอยู่ในปัจจุบัน” หากไม่มีข้อมูลสำรวจล่าสุดยืนยัน

เรื่องนี้จึงไม่ใช่แค่ “หมู่บ้านที่มีงู”

เมื่อมองย้อนกลับไป จุดสำคัญของบ้านโคกสง่าไม่ใช่แค่ความแปลกของการมีงูจงอางอยู่ในชุมชน

แต่คือการที่ภูมิปัญญาหนึ่งสามารถเปลี่ยนรูปแบบไปตามเวลา

เริ่มจากการใช้งูช่วยดึงคนมาชมเพื่อขายสมุนไพร

จากนั้นเกิดการถ่ายทอดความรู้เรื่องงู

ต่อยอดเป็นการแสดง

และท้ายที่สุดกลายเป็นอัตลักษณ์ที่ช่วยสร้างชื่อให้กับชุมชน

นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมคำว่า “หมู่บ้านเลี้ยงงูในไทย” จึงไม่ใช่เรื่องแต่ง

สถานที่นั้นมีอยู่จริง และชื่อของมันคือ บ้านโคกสง่า จังหวัดขอนแก่น

ข้อสังเกต: งูจงอางเป็นสัตว์มีพิษและอันตรายสูง เรื่องราวของชุมชนควรมองในฐานะประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม่ควรนำไปตีความว่าเป็นการสนับสนุนให้บุคคลทั่วไปจับหรือเลี้ยงงูพิษเอง

ถ้าได้ยินคำว่า “หมู่บ้านงูจงอาง” คุณเคยรู้มาก่อนหรือไม่ว่ามีอยู่จริงในประเทศไทย