กรุ๊ปเลือดมีผลต่อการเลือกกัดของยุงแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

นั่งกินข้าวอยู่วงเดียวกัน คนหนึ่งตบแขนแทบทุกนาที ส่วนอีกสามคนกลับนั่งเฉยเหมือนไม่มียุงผ่านหน้า ภาพแบบนี้ทำให้คำว่า “เลือดหวาน” ถูกหยิบมาอธิบายอยู่เสมอ ทั้งที่เลือดหวานไม่ใช่ศัพท์ทางการแพทย์สำหรับเหตุการณ์นี้

ยุงตัวเมียต้องหาเลือดเพื่อนำสารอาหารไปใช้สร้างไข่ แต่ก่อนจะลงเกาะ มันตามร่องรอยหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งคาร์บอนไดออกไซด์จากลมหายใจ ความร้อน กลิ่นผิวหนัง เหงื่อ และสารระเหยที่จุลชีพบนผิวสร้างขึ้น คนสองคนจึงดึงดูดยุงได้ต่างกัน แม้นั่งห่างกันเพียงเก้าอี้เดียว

กรุ๊ปเลือด O มีหลักฐานว่าดึงดูดยุงบางชนิดมากกว่ากรุ๊ป A งานทดลองปี 2004 ทดสอบยุงลายเสือเอเชีย Aedes albopictus กับอาสาสมัคร 64 ครั้ง พบว่ายุงลงเกาะคนกรุ๊ป O มากกว่ากรุ๊ปอื่น แต่ความต่างที่มีนัยสำคัญชัดเจนเกิดขึ้นเมื่อเทียบกับกรุ๊ป A เท่านั้น

ตัวเลข “สองเท่า” มาจากไหน

เมื่อนักวิจัยแยกกลุ่มที่เป็น “ผู้หลั่งสารกรุ๊ปเลือด” หรือ secretor ออกมา ยุงลงเกาะผู้ที่เป็นกรุ๊ป O เฉลี่ย 83.3% เทียบกับกรุ๊ป A ที่ 46.5% ตัวเลขนี้คิดเป็นราว 1.8 เท่า จึงมักถูกเล่าต่อแบบปัดเป็น “เกือบสองเท่า” ไม่ใช่หลักฐานว่ายุงทุกตัวจะกัดคน O สองครั้งต่อหนึ่งครั้งของคน A

คำว่า secretor หมายถึงคนที่มีแอนติเจนของกรุ๊ปเลือดละลายปนอยู่ในของเหลวบางชนิด เช่น น้ำลายและสารคัดหลั่ง ราว 80% ของคนมีลักษณะนี้ งานเดียวกันทดลองทาสารแอนติเจนบนผิวแขน และพบว่าสาร H ซึ่งเกี่ยวข้องกับกรุ๊ป O ดึงดูดยุงลายเสือเอเชียมากกว่าสารของกรุ๊ป A

จุดที่ต้องแยกให้ออกคือ นักวิจัยยังไม่ได้พิสูจน์ว่ามียุงตัวไหน “ดมกลิ่นกรุ๊ป O จากเหงื่อ” แล้วบินพุ่งมาหาโดยตรง การทดลองบอกเพียงว่ามีความชอบในการลงเกาะภายใต้เงื่อนไขที่ศึกษา และยุงแต่ละชนิดอาจตอบสนองไม่เหมือนกัน

กรุ๊ปเลือดไม่ใช่คำตัดสินสุดท้าย

งานวิจัยด้านกลิ่นมนุษย์พบว่ากรดคาร์บอกซิลิกในเหงื่อและสารระเหยจากจุลชีพบนผิวเป็นสัญญาณสำคัญที่ยุงใช้หาเจ้าบ้าน คนที่หายใจออกคาร์บอนไดออกไซด์มากขึ้น ออกกำลังกายจนตัวร้อน หรือมีองค์ประกอบกลิ่นผิวที่ยุงชอบ อาจถูกกัดมากกว่าคนกรุ๊ป O ที่นั่งข้างกันได้

เพราะฉะนั้น ถ้าคุณกรุ๊ป O แล้วโดนกัดบ่อย เรื่องนี้อาจมีส่วนอธิบายได้ แต่ยังฟันธงไม่ได้ว่าเป็นสาเหตุเดียว การป้องกันที่ใช้ได้กับทุกกรุ๊ปเลือดยังเหมือนเดิม: ทาผลิตภัณฑ์กันยุงตามฉลาก ใส่เสื้อผ้าที่ปกปิดเมื่ออยู่ในจุดเสี่ยง และลดแหล่งน้ำขังรอบบ้าน

ในพื้นที่ที่มีโรคจากยุงเป็นพาหะ การหลีกเลี่ยงยุงกัดสำคัญกว่าไล่หาว่าใครเป็นเมนูโปรดของมัน กรุ๊ป O อาจเพิ่มโอกาสในบางเงื่อนไข แต่กลิ่นผิว ลมหายใจ ความร้อน และชนิดของยุง ล้วนร่วมกำหนดว่าคืนนั้นยุงจะเลือกลงที่แขนใคร