เจาะลึกประเทศที่ Facebook & IG ถูกแบนถาวร และคนที่นั่นเขาเล่นอะไรกัน?

 ทำไมบางประเทศถึง "ปิดประตูใส่ Mark Zuckerberg"? เจาะลึกประเทศที่ Facebook & IG ถูกแบนถาวร และคนที่นั่นเขาเล่นอะไรกัน?

ลองจินตนาการว่าเช้าวันหนึ่ง คุณตื่นมาแล้วกดเข้าแอปสีฟ้าหรือแอปกล้องสีส้ม แล้วหน้าจอขึ้นว่า "ไม่สามารถเชื่อมต่อได้" ไม่ใช่เพราะเน็ตหลุด แต่เพราะรัฐบาลสั่ง "บล็อก" ห้ามทุกคนในประเทศใช้ถาวร!

สำหรับพวกเรา การไถฟีด Facebook หรือดู Reels/Stories บน Instagram อาจเป็นเรื่องธรรมดาเหมือนการหายใจเข้าออก แต่รู้ไหมครับว่าในบางมุมของโลก สองแพลตฟอร์มนี้ถือเป็น "สิ่งต้องห้าม" ที่ผิดกฎหมายอย่างรุนแรง

วันนี้เลยอยากมาชวนคุยและเจาะลึกเรื่องนี้กันครับว่า มีประเทศไหนบ้างที่สั่งแบน Facebook กับ Instagram แบบจริงจัง เหตุผลเบื้องหลังคืออะไร แล้วถ้าคนบ้านเขาอยากเล่นโซเชียลขึ้นมา... เขาใช้อะไรแทน?

1. จีน (China): กำแพงเบอร์เกอร์ไฟร์วอลล์ (Great Firewall)

ย้อนกลับไปปี 2009 เหตุการณ์ความไม่สงบในมณฑลซินเจียงกลายเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญ รัฐบาลจีนมองว่า Facebook ถูกใช้เป็นช่องทางในการนัดหมายและปลุกระดมประท้วง หลังจากนั้นไม่นานทั้ง Facebook และ Instagram (แบนปี 2014) ก็ถูกสั่งปิดกั้นอย่างสมบูรณ์แบบ

• เขาเล่นอะไรแทน? จีนสร้าง "ระบบนิเวศดิจิทัล" ของตัวเองขึ้นมาอย่างรวดเร็ว คนจีนใช้ WeChat เป็นทุกอย่างในชีวิต (คุย แชต จ่ายเงิน) และใช้ Weibo หรือ Xiaohongshu (RED) สำหรับตามเทรนด์และแชร์รูปภาพแทน IG

  

2. เกาหลีเหนือ (North Korea): ดินแดนที่ตัดขาดจากโลกภายนอก

กรณีของเกาหลีเหนืออาจไม่น่าแปลกใจเท่าไหร่ รัฐบาลเกาหลีเหนือสั่งบล็อก Facebook, Twitter (X) และเว็บไซต์ต่างประเทศอย่างเป็นทางการมาตั้งแต่ปี 2016 เพื่อควบคุมการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน

• เขาเล่นอะไรแทน? ประชาชนส่วนใหญ่เข้าไม่ถึงอินเทอร์เน็ตสายตรง (Internet) แต่ใช้ระบบเครือข่ายภายในประเทศที่เรียกว่า Kwangmyong (กวางมยอง) ซึ่งมีโซเชียลมีเดียและเว็บไซต์ที่ผ่านการคัดกรองจากรัฐบาลแล้วเท่านั้น

  

3. อิหร่าน (Iran): การเซนเซอร์ระลอกแล้วระลอกเล่า

อิหร่านสั่งแบน Facebook มาตั้งแต่ปี 2009 ในช่วงที่มีการประท้วงการเลือกตั้ง ส่วน Instagram ซึ่งเคยเป็นรังผึ้งสุดท้ายที่รอดมาได้หลายปี ก็ถูกสั่งบล็อกตามไปในช่วงปลายปี 2022 หลังเกิดเหตุการณ์ประท้วงใหญ่ทั่วประเทศ

• เขาเล่นอะไรแทน? คนอิหร่านจำนวนมากหันไปใช้ Telegram และแอปพลิเคชันท้องถิ่นอย่าง Bale หรือ Rubika แต่เอาเข้าจริง วัยรุ่นอิหร่านจำนวนไม่น้อยก็เชี่ยวชาญการต่อ VPN เพื่อทะลุบล็อกมาเล่น IG อยู่ดี

  

4. รัสเซีย (Russia): ผลกระทบจากสงครามและความมั่นคง

จุดเปลี่ยนใหญ่เกิดขึ้นในปี 2022 หลังจากสงครามรัสเซีย-ยูเครนเริ่มต้น ศาลรัสเซียได้ตัดสินให้ Meta (บริษัทแม่ของ Facebook และ Instagram) เป็น "องค์กรหัวก้าวหน้า極端 (Extremist Organization)" และสั่งห้ามให้บริการทันที เนื่องจากมองว่า Meta ปล่อยให้มีการ hate speech ต่อทหารรัสเซีย

• เขาเล่นอะไรแทน? ชาวรัสเซียย้ายฐานไปใช้ VKontakte (VK) ซึ่งเป็นโซเชียลมีเดียสัญชาติรัสเซียที่มีหน้าตาและฟังก์ชันคล้าย Facebook มากๆ รวมถึงใช้ Telegram ในการเสพข่าวสารเป็นหลัก

เหตุผลแท้จริง... ทำไมรัฐบาลถึงกลัว Facebook & Instagram?

1. การควบคุมการเมืองและมวลชน: โซเชียลมีเดียเป็นเครื่องมือรวมตัวประท้วงที่ทรงพลังที่สุดในยุคนี้
2. สงครามข้อมูลข่าวสาร (Information War): ชาติต่างๆ ไม่อยากให้การรับรู้ของคนในประเทศถูกชี้นำโดยอัลกอริทึมหรือบริษัทจากฝั่งตะวันตก (โดยเฉพาะสหรัฐฯ)
3. การปกป้องชาตินิยมทางเศรษฐกิจ (Protectionism): การแบนยักษ์ใหญ่ต่างชาติ เปิดโอกาสให้บริษัทเทคโนโลยีในประเทศเติบโตและสร้างรายได้มหาศาล

แล้วเพื่อนๆ ล่ะครับ คิดว่าการที่ประเทศหนึ่งตัดขาดจากโซเชียลมีเดียระดับโลกแบบนี้ ข้อดีหรือข้อเสียมีมากกว่ากัน? ใครเคยไปเที่ยวประเทศเหล่านี้แล้วลองทะลุ VPN ไปเล่น แวะมาแชร์ประสบการณ์กันได้นะครับ!

แหล่งข้อมูลอ้างอิง (Sources):

• BBC News: Social media bans around the world
• Al Jazeera: Countries that have banned Facebook and Instagram
• Freedom House: Freedom on the Net Report

Tags: #คำถามท่องโลก #โซเชียลมีเดีย #Facebook #Instagram #สาระน่ารู้ #รอบโลก #ไอทีน่ารู้