เปิดสาเหตุที่คนในอดีตถ่ายรูปแล้วไม่ค่อยยิ้ม

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ลองเปิดอัลบั้มรูปของรุ่นทวดดู แล้วจะพบภาพที่ชวนสงสัยอยู่เรื่องหนึ่ง คนในภาพแต่งตัวดี นั่งหลังตรง มือวางนิ่ง แต่สีหน้ากลับขรึมแทบทุกคน ราวกับถูกเรียกมาถ่ายรูปในวันที่อารมณ์ไม่ดี

ความจริงไม่ได้แปลว่าคนสมัยนั้นไม่มีความสุข หรือไม่รู้จักการยิ้ม ภาพถ่ายในศตวรรษที่ 19 เป็นกิจกรรมจริงจังกว่าการยกมือถือกดชัตเตอร์มาก ผู้ถูกถ่ายต้องจัดท่าให้นิ่ง กล้องมีขนาดใหญ่ ช่างภาพต้องเตรียมแผ่นรับภาพและคุมแสงอย่างระมัดระวัง ภาพหนึ่งใบจึงมีค่าและมักถูกเก็บไว้เป็นหลักฐานของครอบครัว

สาเหตุสำคัญคือช่วงแรกของการถ่ายภาพ กล้องต้องรับแสงนานมาก กระบวนการดาแกร์โรไทป์ยุคแรกอาจใช้เวลาหลายนาที จึงยากมากที่จะรักษารอยยิ้มให้ค้างอย่างเป็นธรรมชาติโดยไม่ขยับแก้ม ขากรรไกร หรือศีรษะ แม้การขยับเพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้ใบหน้าฟุ้งหรือไม่คม ช่างภาพจึงต้องการสีหน้าที่ผ่อนคลายและนิ่งที่สุด ซึ่งมักออกมาเป็นหน้าตาเรียบเฉย

นานแค่ไหนถึงเรียกว่า “นาน”

คำว่า “รูปเก่าต้องนั่งนิ่งสามนาที” เป็นภาพจำที่มีส่วนจริง แต่ไม่ใช่กฎตายตัวของรูปถ่ายทั้งยุค 1800s ระยะเวลารับแสงเปลี่ยนไปตามปีที่ถ่าย แสงแดด เลนส์ สารเคมี และสถานที่ถ่าย

ข้อมูลจากหอสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ระบุว่า ดาแกร์โรไทป์ระยะแรกอาจต้องรับแสงราว 3–15 นาที ซึ่งยังไม่เหมาะกับภาพบุคคลนัก ขณะที่ข้อมูลวัตถุในคอลเล็กชันของพิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทนระบุว่า เมื่อเปิดเผยกระบวนการนี้ในปี 1839 การถ่ายกลางแดดจ้าอาจกินเวลา 4 นาทีครึ่งถึง 11 นาที และแสงฤดูหนาวที่อ่อนกว่านั้นอาจนานกว่ามาก

หลังจากนั้นไม่กี่ปี เทคโนโลยีเลนส์ การจัดแสง และการทำให้แผ่นรับภาพไวแสงขึ้นช่วยย่นเวลาได้อย่างมาก จนสตูดิโอเริ่มถ่ายภาพบุคคลได้แพร่หลาย ดังนั้นรูปจากปลายศตวรรษที่ 19 ไม่จำเป็นต้องใช้เวลานานเท่ารูปยุคบุกเบิกเสมอไป

เหตุใดถึงมีอุปกรณ์พยุงศีรษะ

ในสตูดิโอยุคแรกมีทั้งเก้าอี้และขาตั้งที่ช่วยประคองผู้ถูกถ่าย บางชิ้นมีส่วนรองด้านหลังศีรษะหรือคอ หน้าที่ของมันไม่ใช่เครื่องทรมาน แต่เป็นตัวช่วยลดการส่ายของศีรษะระหว่างรับแสง เมื่อใบหน้าต้องอยู่นิ่งนาน อุปกรณ์เล็ก ๆ นี้ช่วยให้ภาพคมขึ้นได้มาก

เด็กเป็นกลุ่มที่ถ่ายยากเป็นพิเศษ พิพิธภัณฑ์เมโทรโพลิแทนบันทึกว่าสตูดิโอใช้ของเล่น กล่องดนตรี หรือขนมช่วยให้เด็กสงบ และเลือกใช้แสงแรงเพื่อลดเวลาที่เด็กต้องอยู่นิ่ง บางครั้งจึงเห็นผู้ใหญ่โผล่อยู่ในภาพเพื่อช่วยจับหรือปลอบเด็ก นั่นคือเบื้องหลังที่กล้องยุคใหม่ไม่ค่อยต้องเจอ

แต่เรื่องนี้ไม่ใช่เหตุผลเดียว

หากบอกว่าคนโบราณไม่ยิ้มเพราะกล้องช้าเพียงอย่างเดียว ก็ยังอธิบายภาพทั้งหมดไม่ได้ ภาพเหมือนในยุคนั้นได้รับอิทธิพลจากภาพวาดแบบเป็นทางการ ผู้คนมองภาพถ่ายว่าเป็นของสำคัญสำหรับบันทึกตัวตน ไม่ใช่ช่วงสนุก ๆ แบบภาพสแนปช็อต สีหน้าสงบนิ่งจึงสื่อถึงความสุภาพ ความน่าเชื่อถือ และฐานะได้ด้วย

อีกอย่างคือรอยยิ้มกว้างในภาพบุคคลยังไม่ใช่มาตรฐานความงามแบบปัจจุบัน การยิ้มเต็มหน้าต่อหน้ากล้องอาจดูไม่เป็นพิธีการสำหรับบางคน ต่อให้เวลารับแสงสั้นลงแล้ว หลายครอบครัวก็ยังเลือกท่าทางเคร่งขรึมอยู่ดี

สรุปคือ ภาพหน้าบึ้งของบรรพบุรุษไม่ได้บอกว่าพวกเขาใช้ชีวิตเศร้าหมอง มันเกิดจากทั้งข้อจำกัดของกล้องยุคแรกและค่านิยมการถ่ายภาพในเวลานั้น ช่วงเริ่มต้นต้องนิ่งนานจนยิ้มค้างลำบาก พอกล้องเร็วขึ้น สีหน้าจริงจังก็ยังคงอยู่ เพราะภาพถ่ายหนึ่งใบถูกมองเป็นสิ่งที่จะอยู่กับครอบครัวไปอีกนาน

ครั้งหน้าที่เห็นรูปเก่าคนทั้งบ้านนั่งหน้าตรง ลองนึกภาพคนหลังกล้องกำลังสั่งว่า “อย่าขยับนะ” มากกว่าจะคิดว่าทุกคนกำลังงอนกันอยู่ก็ได้