ทำไมการก้มอ่านมือถือบนรถถึงทำให้เมารถ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

รถยังวิ่งเรียบ ๆ แอร์ก็เย็น ไม่ได้กินอะไรแปลก ๆ แต่พอก้มอ่านแชตหรือไถมือถือได้ไม่นาน กลับเริ่มมึนหัว เหงื่อออก น้ำลายมากขึ้น แล้วคลื่นไส้จนต้องรีบวางเครื่องลง หลายคนจึงเผลอโทษกระเพาะอาหาร ทั้งที่ต้นเรื่องอยู่ที่การประมวลผลของสมอง

เมารถ เมาเรือ และเมาเครื่องบินเกิดได้เมื่อสมองได้รับรายงานเรื่องการเคลื่อนไหวที่ไม่ลงรอยกัน ดวงตาที่จ้องหน้าจอหรือหน้ากระดาษบอกว่า ร่างกายกำลังอยู่นิ่ง ๆ ขณะเดียวกัน หูชั้นใน ซึ่งมีระบบรับรู้การทรงตัว กลับตรวจพบแรงเร่ง การเลี้ยว การโยก และการสั่นจากยานพาหนะ

สมองได้รับข้อมูลคนละเรื่อง

คำอธิบายที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดเรียกว่า sensory conflict หรือ neural mismatch สมองไม่ได้ดูเพียงภาพจากตาและสัญญาณจากหูชั้นในเท่านั้น แต่ยังเทียบกับความคาดหมายเดิมของร่างกายด้วย เมื่อข้อมูลไม่ตรงกัน สมองจะกระตุ้นวงจรที่นำไปสู่อาการเวียนหัว คลื่นไส้ หน้าซีด และอาเจียนได้

จึงอธิบายได้ว่าทำไมการอ่านหนังสือ เล่นมือถือ หรือจ้องแผนที่ในรถจึงชวนให้ทรมานกว่าการมองถนนไกล ๆ การก้มมองใกล้ทำให้ตาเห็นฉากที่แทบไม่เคลื่อน ขณะที่อวัยวะรับการทรงตัวรายงานการเคลื่อนไหวตลอดเวลา

ส่วนความคิดว่า “สมองเข้าใจว่าถูกวางยาพิษ” เป็นทฤษฎีเชิงวิวัฒนาการที่ใช้อธิบายว่าเหตุใดความขัดแย้งของประสาทสัมผัสจึงเชื่อมกับการอาเจียน เพราะสารพิษบางชนิดอาจทำให้การรับรู้ผิดเพี้ยนได้ แต่ไม่ได้แปลว่าสมองตรวจพบพิษจริง ๆ ทุกครั้งที่คุณเมารถ

วิธีลดสัญญาณตีกัน

วิธีตรงจุดที่สุดคือช่วยให้ตาเห็นการเคลื่อนไหวเดียวกับที่ร่างกายกำลังรับรู้ ลองมองขอบฟ้า ถนนด้านหน้า หรือทิวทัศน์ไกล ๆ แทนการจ้องหน้าจอ พักการอ่านเมื่อเริ่มมึน และพยายามขยับศีรษะให้น้อยลง หากอยู่บนเรือ ควรเลือกจุดที่เห็นเส้นขอบฟ้าได้ชัดเมื่อทำได้

การนอนให้พอ เลี่ยงแอลกอฮอล์ และไม่สูบบุหรี่ก่อนเดินทางก็มีส่วนช่วย เพราะภาวะอดนอนและสิ่งเหล่านี้อาจทำให้อาการหนักขึ้นได้ หลักฐานเรื่องขิง วิตามิน หรืออาหารเสริมยังไม่ชัดและให้ผลขัดแย้งกัน

หากต้องเดินทางแล้วมีอาการเป็นประจำ ยาแก้เมารถบางชนิดอาจช่วยได้เมื่อใช้ก่อนเริ่มเดินทาง แต่ยาหลายตัวทำให้ง่วง ปากแห้ง และอาจมีข้อห้ามเฉพาะบุคคล โดยเฉพาะเด็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้มีโรคประจำตัว หรือผู้ต้องขับรถ ควรถามเภสัชกรหรือแพทย์ก่อนใช้

สรุปคือ อาการไม่ได้เริ่มจากกระเพาะแปรปรวนลอย ๆ แต่เกิดจากสมองที่กำลังพยายามตีความข้อมูลการเคลื่อนไหวซึ่งขัดกันอยู่ การเงยหน้าจากมือถือแล้วมองเส้นทางข้างหน้า จึงไม่ใช่คำแนะนำลอย ๆ แต่เป็นการช่วยให้ประสาทสัมผัสส่งรายงานไปในทิศทางเดียวกันมากขึ้น