อีโบลาน่ากลัว แต่พิษสุนัขบ้าเกือบไม่มีทางรอดเมื่อเริ่มมีอาการ

ถ้าไวรัสมีโอลิมปิก อีโบลาคงเป็นชื่อที่หลายคนนึกถึงก่อน แต่ถ้าวัดจากโอกาสรอด หลังเริ่มมีอาการ โรคที่ใกล้ตัวคนไทยอย่าง พิษสุนัขบ้า น่ากลัวอย่างยิ่ง ส่วน มาร์บวร์ก และ อีโบลา ก็มีอัตราเสียชีวิตสูง เพียงแต่ตัวเลขเปลี่ยนไปตามการระบาดและการดูแลผู้ป่วย

พิษสุนัขบ้า: จุดสำคัญคืออย่ารอให้มีอาการ

โรคพิษสุนัขบ้าเกิดจากไวรัสที่เข้าสู่ร่างกายผ่านการสัมผัสสัตว์ติดเชื้อ เช่น ถูกกัดหรือข่วน เชื้อส่งผลต่อระบบประสาท อาการอาจเริ่มจากไข้ ก่อนเกิดอาการสับสน กลัวน้ำ อัมพาต และอาการรุนแรงอื่น ๆ เมื่อแสดงอาการแล้ว ผู้ป่วยเสียชีวิตแทบทุกราย องค์การอนามัยโลกประเมินว่าทั่วโลกมีผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ราว 59,000 คนต่อปี

ตรงนี้คือความต่างที่ต้องจำ: ถูกกัดไม่ได้หมายความว่าจะต้องเสียชีวิต เพราะยังป้องกันโรคหลังสัมผัสเชื้อได้ แต่ต้องรีบจัดการก่อนเกิดอาการ หากถูกสัตว์ที่อาจมีเชื้อกัดหรือข่วน ให้ล้างแผลด้วยน้ำและสบู่อย่างน้อย 15 นาที แล้วไปพบแพทย์ทันทีเพื่อประเมินการฉีดวัคซีนและการให้ภูมิคุ้มกันเพิ่มเติมตามความเสี่ยง อย่ารอดูว่าสัตว์หรือคนจะมีอาการหรือไม่

มาร์บวร์ก: รุนแรง แต่ไม่มีอัตราตายตัว

ไวรัสมาร์บวร์ก อยู่ในกลุ่มเดียวกับไวรัสอีโบลา ติดต่อได้จากการสัมผัสเลือดหรือสารคัดหลั่งของผู้ติดเชื้อ รวมถึงวัสดุที่ปนเปื้อน อาการอาจเริ่มด้วยไข้สูง ปวดศีรษะ และปวดกล้ามเนื้อ ก่อนมีอาเจียน ท้องร่วง หรืออาการเลือดออกในผู้ป่วยบางราย

อัตราเสียชีวิตจากการระบาดที่ผ่านมาอยู่ระหว่าง 24–88% จึงบอกไม่ได้ว่ามาร์บวร์กรุนแรงกว่าอีโบลาในทุกกรณี การดูแลผู้ป่วยอย่างเหมาะสมและรวดเร็วช่วยเพิ่มโอกาสรอด ปัจจุบันยังไม่มีวัคซีนหรือการรักษาจำเพาะที่ได้รับอนุมัติสำหรับโรคนี้

ส่วนประโยคที่ว่า “เพิ่งระบาดที่เอธิโอเปียเมื่อปีนี้” ต้องแก้วันที่: เอธิโอเปียยืนยันการระบาดครั้งแรกใน พฤศจิกายน 2568 และประกาศยุติการระบาดใน มกราคม 2569

อีโบลา: ร้ายแรง แต่การรักษาพัฒนาแล้ว

โรคอีโบลา อาจเริ่มด้วยไข้ อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อหรือปวดศีรษะ ตามด้วยอาเจียนและท้องร่วง องค์การอนามัยโลกระบุว่าอัตราเสียชีวิตเฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 50% แต่ในการระบาดต่าง ๆ เคยอยู่ระหว่าง 25–90% จึงไม่ควรสรุปแบบตายตัวว่า “ติด 10 คน ตาย 5–9 คน”

ข้อความเดิมที่ว่าอีโบลาไม่มีการรักษาจำเพาะก็ต้องปรับเช่นกัน ปัจจุบันมีวัคซีนและการรักษาที่ได้รับอนุมัติสำหรับโรคอีโบลาที่เกิดจากไวรัสอีโบลาบางชนิด ขณะที่การดูแลรักษาตั้งแต่ระยะแรกยังมีความสำคัญต่อโอกาสรอด

แล้วไวรัสที่ “แรงที่สุด” คือตัวไหน? คำตอบขึ้นอยู่กับวิธีนับ อัตราเสียชีวิตในผู้ที่ป่วย กับ จำนวนผู้เสียชีวิตทั้งหมด เป็นคนละเรื่องกัน ตัวเลขจากต่างโรคและต่างช่วงเวลาก็ไม่ใช่ตารางจัดอันดับเดียวกันได้ตรง ๆ

สำหรับคนทั่วไป เรื่องที่นำไปใช้ได้ทันทีคือพิษสุนัขบ้า: แม้อาการที่เกิดขึ้นแล้วแทบไม่มีทางรอด แต่การล้างแผลและรีบรับการป้องกันหลังสัมผัสเชื้อช่วยหยุดโรคได้ก่อนถึงจุดนั้น