ทำไมหาวแล้วน้ำตาจึงไหล

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หาวทีหนึ่ง ปากก็อ้ากว้างจนกรามตึง ตาหยีปิดเอง แล้วบางคนมีน้ำใส ๆ ซึมออกมาตรงหางตาเหมือนเพิ่งดูฉากเศร้า ทั้งที่เมื่อครู่ยังนั่งทำงานหรือไถมือถืออยู่เฉย ๆ

อาการนี้พบได้ปกติ และไม่ได้แปลว่าความง่วงทำให้เราอ่อนไหวเป็นพิเศษ ร่างกายกำลังขยับกล้ามเนื้อหลายส่วนพร้อมกันในช่วงเวลาสั้น ๆ จนระบบน้ำตารอบดวงตาถูกกระทบไปด้วย

การหาวใช้กล้ามเนื้อมากกว่าที่เห็น

การหาวไม่ใช่เพียงการอ้าปากรับลม ร่างกายต้องขยับขากรรไกร ลิ้น คอ และกล้ามเนื้อใบหน้าหลายมัดเต็มแรง ช่วงที่หาวสุด ตาอาจปิดแน่น ใบหน้าตึง และกล้ามเนื้อรอบเบ้าตาเปลี่ยนแรงกดไปพร้อมกัน แหล่งข้อมูลของ Cleveland Clinic ระบุว่าการหาวเป็นการเคลื่อนไหวของกล้ามเนื้อที่ซับซ้อน และมักมีตาแฉะเกิดร่วมได้

จุดสำคัญอยู่ใกล้คิ้วด้านนอกของตาทั้งสองข้าง ตรงนั้นมีต่อมน้ำตา ซึ่งสร้างน้ำส่วนใหญ่ของฟิล์มน้ำตา น้ำตาไม่ได้มีไว้ร้องไห้เท่านั้น แต่ช่วยหล่อลื่นผิวตา ชะล้างฝุ่น และปกป้องกระจกตาอยู่ตลอดวัน

แรงตึงอาจกระตุ้นต่อมน้ำตา และทางระบายอาจทำงานไม่ทัน

คำอธิบายที่ตรงกับหลักกายวิภาคที่สุดคือ ตอนหาว กล้ามเนื้อใบหน้าและรอบดวงตาที่ยืดหรือเกร็งอาจกดและกระตุ้นต่อมน้ำตาให้ปล่อยของเหลวเพิ่มขึ้นได้ ขณะเดียวกันเปลือกตาที่ปิดแน่นและการเปลี่ยนรูปของใบหน้าอาจทำให้น้ำตาระบายลงสู่รูเปิดเล็ก ๆ บริเวณหัวตาได้ไม่คล่องเหมือนจังหวะกะพริบตาปกติ

เมื่อปริมาณน้ำตาเพิ่มขึ้นชั่วคราวหรือไหลลงท่อไม่ทัน น้ำตาจึงเอ่อล้นมาที่ขอบตาแล้วไหลออกด้านนอก ภาพที่ดูเหมือนถูก “รีด” จึงพออธิบายประสบการณ์ได้ แต่ไม่ควรตีความว่าต่อมน้ำตาถูกบีบเหมือนฟองน้ำทุกครั้งแบบตรงตัว กลไกจริงเกี่ยวข้องทั้งการกระตุ้นการสร้างน้ำตาและการระบายของระบบน้ำตา

เหตุใดบางคนหาวแล้วน้ำตาไม่ไหลเลย

แต่ละคนหาวแรงไม่เท่ากัน ใช้กล้ามเนื้อรอบตาไม่เท่ากัน และมีปริมาณฟิล์มน้ำตาบนผิวตาไม่เท่ากัน คนที่จ้องจอนาน อยู่ในห้องแอร์ ลมแรง หรือนอนน้อย อาจมีอาการตาแห้งหรือระคายอยู่ก่อน พอหาวจึงเห็นน้ำตาชัดกว่าปกติได้

น้ำตาไหลเล็กน้อยหลังหาวจึงมักเป็นปฏิกิริยาธรรมดาของร่างกาย แต่ถ้ามีน้ำตาไหลบ่อยโดยไม่เกี่ยวกับการหาว ร่วมกับปวดตา ตาแดงมาก แสบตา ขี้ตาเยอะ หรือมองเห็นผิดปกติ ควรให้จักษุแพทย์ตรวจ เพราะอาจเกี่ยวกับตาแห้ง ภูมิแพ้ การอักเสบ หรือท่อน้ำตา ไม่ใช่ผลจากการหาวอย่างเดียว