แมลงสาบไร้หัวอยู่ได้นานแค่ไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพแมลงสาบที่ยังขยับขาได้หลังบาดเจ็บหนักทำให้คนดูผงะ เพราะเราเผลอใช้กติกาของร่างกายมนุษย์ไปตัดสินมัน: หัวหายก็น่าจะตายในทันที

กับแมลงสาบ กติกานั้นใช้ไม่ได้เต็มที่ ตัวที่ถูกตัดหัวอาจยังมีชีวิตอยู่ได้เป็นวันหรือเป็นสัปดาห์ ระยะเวลาจริงเปลี่ยนไปตามชนิด อุณหภูมิ ความชื้น และสภาพร่างกายก่อนบาดเจ็บ

มันไม่เสียเลือดแบบสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

แมลงมีระบบหมุนเวียนของเหลวแบบเปิด ของเหลวในร่างกายที่เรียกว่า hemolymph ไม่ได้ถูกหัวใจสูบผ่านหลอดเลือดปิดด้วยแรงดันสูงเหมือนเลือดของมนุษย์ พอเกิดแผล ของเหลวสามารถแข็งตัวปิดบริเวณบาดเจ็บได้ จึงไม่เสียของเหลวจนตายฉับพลันจากเหตุเดียวกัน

นี่ไม่ได้หมายความว่าแมลงสาบเป็นสิ่งมีชีวิตที่ฆ่าไม่ตาย มันเพียงไม่ต้องพึ่งศีรษะในการคงการไหลเวียนของของเหลวในช่วงสั้น ๆ

อากาศเข้าทางรูตามลำตัว

แมลงสาบไม่ได้รับอากาศผ่านปากหรือจมูกแบบคน ออกซิเจนเข้าสู่ท่อลมผ่านรูหายใจเล็ก ๆ ที่เรียกว่า spiracles ตามอกและท้อง แล้วกระจายผ่านท่อลมไปยังเนื้อเยื่อโดยตรง

ข้อมูลกายวิภาคของแมลงสาบอเมริกันระบุว่ามีรูหายใจ 2 คู่ที่อก และ 8 คู่ที่ท้อง ไม่มีรูหายใจอยู่บนหัว การไม่มีหัวจึงไม่ได้ปิดทางรับอากาศของลำตัวทันที

ขาเดินได้เพราะวงจรประสาทไม่ได้รวมอยู่ที่หัว

หัวของแมลงสาบมีสมอง ตา หนวด และส่วนปาก แต่ระบบประสาทยังมีปมประสาทเรียงตามแนวลำตัว ปมเหล่านี้ควบคุมการตอบสนองและรูปแบบการเคลื่อนไหวพื้นฐานบางอย่างได้ ขาจึงอาจกระตุก เดิน หรือมีปฏิกิริยาต่อสิ่งกระตุ้น แม้ไม่มีการสั่งงานจากสมองในหัว

การขยับดังกล่าวไม่ใช่หลักฐานว่ามันใช้ชีวิตตามปกติได้ ร่างกายขาดการรับรู้จากตาและหนวด ขาดส่วนปากสำหรับกินและดื่ม และไม่สามารถฟื้นคืนหัวที่หายไปได้

สิ่งที่หยุดมันคือการขาดน้ำ

จุดจบมักมาจากภาวะขาดน้ำ เพราะส่วนปากหายไปพร้อมหัว แมลงสาบจึงกินหรือดื่มไม่ได้ งานข้อมูลจาก University of California ระบุว่าระยะรอดโดยไม่มีอาหารและน้ำของแมลงสาบแต่ละชนิดต่างกันมาก ตั้งแต่ราว 20 วันในแมลงสาบเยอรมันเพศเมีย ไปจนถึงราว 42 วันในแมลงสาบอเมริกัน ภายใต้เงื่อนไขทดลองที่กำหนด

ประโยคที่ว่า “ไร้หัวแล้วยังอยู่ได้ 1–2 สัปดาห์” จึงพออธิบายภาพรวมได้ แต่ไม่ใช่ตัวเลขตายตัว ข้อเท็จจริงที่น่าทึ่งกว่าคือ ร่างกายของแมลงสาบยังหายใจ เคลื่อนไหว และรักษาสมดุลพื้นฐานบางส่วนได้ โดยไม่ต้องมีหัวอยู่กับตัวในช่วงเวลาหนึ่ง