QR Code ร้านค้าปลอดภัยแค่ไหน? 5 จุดที่ควรเช็กก่อนสแกน

QR Code ทำให้การจ่ายเงิน เปิดเว็บไซต์ รับข้อมูล หรือเข้าถึงบริการต่าง ๆ ง่ายขึ้น แต่การเห็น QR Code บนป้ายร้านค้า เอกสาร หรือข้อความ ไม่ได้หมายความว่าปลายทางที่เชื่อมต่อจะปลอดภัยเสมอไป

ETDA เตือนว่ามิจฉาชีพสามารถนำ QR Code มาใช้เป็นส่วนหนึ่งของกลโกง เช่น หลอกให้สแกนเพื่อรับรางวัล ก่อนพาไปกรอกข้อมูลหรือทำขั้นตอนอื่นต่อ ขณะที่ Google ใช้คำว่า Quishing สำหรับการฟิชชิงที่อาศัย QR Code เป็นช่องทางนำผู้ใช้ไปยังปลายทางที่เป็นอันตราย

ดังนั้น ก่อนสแกน QR Code โดยเฉพาะ QR Code ที่ไม่คุ้นเคย ควรเช็กอย่างน้อย 5 จุดต่อไปนี้

1. เช็กก่อนว่า QR Code มาจากไหน

จุดแรกที่ควรดูไม่ใช่ตัว QR Code แต่คือ แหล่งที่มา

QR Code ที่อยู่บนป้ายร้านค้าที่เรารู้จัก กับ QR Code ที่ถูกส่งมาทาง SMS อีเมล แชต หรือโพสต์ที่ไม่รู้จัก มีบริบทความเสี่ยงแตกต่างกัน

ETDA แนะนำให้ตรวจสอบแหล่งที่มาอย่างรอบคอบก่อนสแกน QR Code หรือคลิกลิงก์ที่อาจมีความเสี่ยง

ถ้า QR Code มาพร้อมข้อความประเภท

• “คุณได้รับรางวัล”
• “สแกนเพื่อรับเงิน”
• “ยืนยันบัญชีด่วน”
• “รับคูปอง”
• “ยืนยันสิทธิภายในวันนี้”

ควรหยุดตรวจสอบก่อน เพราะความเร่งรีบเป็นส่วนหนึ่งของกลวิธีที่ทำให้ผู้ใช้ตัดสินใจโดยไม่ตรวจสอบรายละเอียด

หลักง่าย ๆ คือ ไม่รู้ว่าใครเป็นเจ้าของ QR Code ก็อย่ารีบสแกน

2. ดูว่า QR Code ถูกแปะทับหรือเปลี่ยนแปลงหรือไม่

กรณี QR Code ที่อยู่บนป้ายหน้าร้าน ใบเสร็จ หรือเคาน์เตอร์ชำระเงิน ควรสังเกตว่ามี สติกเกอร์อื่นแปะทับอยู่หรือไม่

โดยเฉพาะ QR สำหรับชำระเงิน หากพบว่ามีสติกเกอร์ QR ใหม่แปะทับของเดิม หรือรูปแบบป้ายแตกต่างจากส่วนอื่นอย่างผิดสังเกต ควรสอบถามร้านค้าก่อนทำรายการ

จุดนี้ไม่ได้หมายความว่า QR ที่มีสติกเกอร์จะเป็น QR ปลอมทุกกรณี แต่ความผิดปกติของป้ายเป็นเหตุผลเพียงพอที่จะ หยุดและตรวจสอบเพิ่มเติม

เพราะความปลอดภัยไม่ได้อยู่ที่รูปทรงของ QR Code แต่อยู่ที่ข้อมูลและปลายทางที่ QR Code นั้นเชื่อมไปหา

3. หลังสแกนแล้ว ดู URL ก่อนทำอะไรต่อ

นี่เป็นขั้นตอนที่สำคัญมากสำหรับ QR Code ที่นำไปยังเว็บไซต์

หลังสแกนแล้ว อย่าเพิ่งกรอกชื่อ รหัสผ่าน เลขบัตร หรือข้อมูลทางการเงินทันที

ให้ดู URL ก่อนว่าปลายทางเป็นเว็บไซต์อะไร

1212 ETDA แนะนำให้ตรวจสอบ URL และระวังลิงก์ที่ดูน่าสงสัย ขณะที่ Google เตือนถึง Quishing ซึ่งสามารถใช้ QR Code พาผู้ใช้ไปยังหน้าฟิชชิงได้

สิ่งที่ควรสังเกต เช่น

• ชื่อเว็บไซต์ไม่ตรงกับบริการที่อ้าง
• โดเมนสะกดแปลก
• มีคำหรืออักขระเพิ่มเติมที่ไม่คุ้นเคย
• หน้าเว็บพยายามเลียนแบบบริการที่รู้จัก
• เว็บไซต์ขอข้อมูลมากกว่าที่ควรจำเป็น

QR Code ที่ดูเหมือนของจริง ไม่ได้แปลว่าเว็บไซต์ปลายทางเป็นของจริง

4. ถ้าเป็น QR เพื่อจ่ายเงิน ต้องเช็ก “ชื่อผู้รับ + จำนวนเงิน”

QR Code สำหรับชำระเงินมีอีกจุดที่ต้องตรวจ คือ รายละเอียดรายการที่แสดงในแอปธนาคารก่อนกดยืนยัน

อย่าดูเพียงว่า QR Code สแกนสำเร็จหรือไม่

ให้ตรวจว่า

ชื่อผู้รับเงินตรงกับร้านค้าหรือบุคคลที่ต้องการจ่ายหรือไม่

และ

จำนวนเงินถูกต้องหรือไม่

หากชื่อผู้รับไม่ตรง หรือจำนวนเงินผิดจากที่ตกลงกัน ให้หยุดรายการก่อน

ขั้นตอนนี้สำคัญเพราะการสแกนสำเร็จไม่ได้เท่ากับการยืนยันว่า “ผู้รับคือคนที่เราตั้งใจจะจ่ายให้”

สำหรับ QR Code ทางการเงิน 1212 ETDA ยังเตือนถึงกลลวงที่ใช้ข้อความในลักษณะ “สแกน QR Code รับเงิน” เพื่อหลอกเอาเงินหรือข้อมูล โดยย้ำว่าผู้ใช้ควรระวังกลวิธีดังกล่าว

5. ดูว่า QR Code กำลังขออะไรจากเรา

หลังสแกน QR Code หากระบบพาไปยังขั้นตอนอื่น ให้หยุดดูว่ากำลังถูกขออะไร

ตัวอย่างข้อมูลที่ควรระวังเป็นพิเศษ ได้แก่

• รหัสผ่าน
• OTP
• ข้อมูลบัตร
• เลขประจำตัวประชาชน
• ข้อมูลบัญชี
• การติดตั้งแอปพลิเคชัน
• การให้สิทธิ์ที่ไม่เกี่ยวข้องกับบริการ

ETDA มีคำแนะนำให้ประชาชนระมัดระวังการกรอกข้อมูลส่วนตัวผ่านเว็บไซต์หรือแอปพลิเคชันที่ไม่น่าไว้ใจ และในกรณี QR Code ที่ใช้ในกลโกง ผู้เสียหายอาจถูกหลอกให้กรอกข้อมูลหลังจากสแกนแล้ว

หลักคิดง่าย ๆ คือ

QR Code ไม่ควรทำให้เราข้ามขั้นตอนตรวจสอบ

หากการสแกนพาไปสู่การขอข้อมูลสำคัญที่เราไม่ได้คาดคิด ให้หยุดก่อน

รุป 5 จุด เช็กก่อนสแกน QR Code

จำเป็นประโยคเดียวได้ว่า

“รู้ที่มา → ดูปลายทาง → เช็กผู้รับ → ตรวจจำนวนเงิน → ไม่ให้ข้อมูลเกินจำเป็น”

ถ้าสแกนไปแล้วและพบว่าผิดปกติ ควรทำอย่างไร

ถ้าสแกนแล้วพบว่าเว็บไซต์แปลก ขอข้อมูลที่ไม่คาดคิด หรือสงสัยว่าเป็นกลโกง สิ่งแรกคือ หยุดดำเนินการต่อ

ไม่ควรกรอกข้อมูลเพิ่มเติม และไม่ควรติดตั้งแอปจากแหล่งที่ไม่ไว้ใจ

ETDA แนะนำว่า หากตกเป็นเหยื่อของกลโกงออนไลน์ ให้รีบตัดการติดต่อ หยุดให้ข้อมูล และออกจากเว็บไซต์หรือลบแอปที่เกี่ยวข้องเพื่อจำกัดความเสียหาย

หากต้องการแจ้งหรือขอคำปรึกษา 1212 ETDA มีช่องทางรับเรื่องเกี่ยวกับการซื้อขายออนไลน์ เว็บไซต์ผิดกฎหมาย แก๊ง Call Center/SMS หลอกลวง และภัยคุกคามทางไซเบอร์

QR Code ไม่ได้น่ากลัว แต่ “ปลายทาง” ต้องตรวจ

QR Code เป็นเพียงเครื่องมือสำหรับเชื่อมต่อข้อมูลหรือบริการ สิ่งที่ควรระวังคือ สิ่งที่ QR Code พาเราไปทำต่อ

ดังนั้นการสแกนที่ปลอดภัยไม่ใช่การจำว่า QR Code หน้าตาแบบไหนเป็นของจริง แต่คือการสร้างนิสัยตรวจสอบทุกครั้ง

รู้ที่มา ตรวจ URL เช็กชื่อผู้รับ ดูจำนวนเงิน และอย่าให้ข้อมูลสำคัญเพียงเพราะมี QR Code ให้สแกน

แล้วคุณเคยเจอ QR Code ที่ดูผิดปกติ หรือเคยสแกนแล้วพบว่าปลายทางไม่ตรงกับที่คิดไว้หรือไม่ สามารถแชร์ประสบการณ์ไว้ในความคิดเห็นได้