จุดและเส้นลอยในสายตาเกิดจากอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เคยมองท้องฟ้าสีฟ้า กำแพงขาว หรือหน้าจอสว่าง ๆ แล้วเห็นจุดใส ๆ เส้นคด หรือปมคล้ายใยแมงมุมลอยผ่านสายตาไหม ยิ่งพยายามมองตรง ๆ มันยิ่งเหมือนเคลื่อนหนีไปตามการกลอกตา บางคนเผลอเช็ดแว่นหรือกะพริบตาถี่ ๆ เพราะคิดว่าเป็นฝุ่นเกาะอยู่ข้างนอก

อาการนี้มีชื่อเรียกว่า eye floaters หรือคำละตินว่า muscae volitantes ซึ่งแปลตรงตัวได้ประมาณว่า “แมลงวันบิน” ไม่ได้หมายความว่ามีแมลงหรือเชื้อโรคอยู่ในตา แต่เป็นภาพเงาขนาดเล็กที่เกิดขึ้นภายในลูกตา

สิ่งที่ลอยอยู่ไม่ได้อยู่บนกระจกตา

ด้านในลูกตามีวุ้นใสคล้ายเจล เรียกว่า วุ้นตา ทำหน้าที่ช่วยคงรูปร่างของลูกตา วุ้นตานี้มีน้ำเป็นส่วนประกอบหลักและมีเส้นใยคอลลาเจนละเอียดอยู่ด้วย เมื่อเส้นใยจับตัวกันหนาขึ้น หรือมีเศษเล็ก ๆ ลอยอยู่ในวุ้นตา แสงที่ผ่านเข้าตาจะถูกบังเป็นบางส่วน แล้วเกิดเงาตกลงบนจอประสาทตาซึ่งอยู่ด้านหลังของลูกตา

ดังนั้น สิ่งที่เราเห็นจึงไม่ใช่ตัวเศษโปรตีนแบบคมชัด แต่เป็น เงาของมัน เส้นที่เห็นอาจเป็นวง กลุ่มจุด เส้นหยัก หรือคล้ายใยแมงมุมได้ รูปร่างและตำแหน่งจะขยับตามการเคลื่อนไหวของวุ้นตา จึงมีความรู้สึกว่ามันลอยหนีตามสายตา

ทำไมถึงเห็นชัดตอนมองพื้นสว่าง

ท้องฟ้าสีฟ้า กระดาษขาว และผนังสีอ่อนเป็นพื้นหลังที่เรียบมาก เงาเล็ก ๆ บนจอประสาทตาจึงตัดกับภาพหลังได้ชัดกว่าปกติ ในห้องมืดหรือฉากที่มีรายละเอียดมาก เงาเดิมอาจยังอยู่ แต่สมองแยกมันออกจากภาพรอบตัวได้ยากกว่า

Floaters จำนวนไม่มากที่คงเดิมและไม่มีอาการอื่นร่วมด้วยพบได้ในคนทั่วไป โดยเฉพาะเมื่ออายุมากขึ้น เพราะวุ้นตาค่อย ๆ เปลี่ยนสภาพและแยกตัวออกจากจอประสาทตาได้ตามวัย ข้อมูลจาก National Eye Institute ระบุว่าภาวะแยกตัวของวุ้นตาพบได้บ่อยหลังอายุ 50 ปี และเส้นใยวุ้นตาที่เปลี่ยนตำแหน่งอาจทอดเงาใหม่บนจอประสาทตา

สมองจึงไม่ได้ “หลอน” ขึ้นมาเองเสียทีเดียว แต่มันกำลังประมวลผลแสงที่เข้าตาตามปกติ เพียงแต่ต้นกำเนิดของภาพนั้นอยู่ในดวงตาเราเอง

เมื่อไรควรรีบตรวจตา

อย่ารอดูอาการเองหากจู่ ๆ มี floaters เพิ่มขึ้นมาก เห็นแสงวาบด้านข้าง มองเห็นเงาดำคล้ายม่านบัง หรือการมองเห็นลดลง โดยเฉพาะหลังโดนกระแทกที่ตาหรือศีรษะ อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับรอยฉีกขาดหรือจอประสาทตาหลุดลอก ซึ่งต้องได้รับการประเมินโดยจักษุแพทย์อย่างเร่งด่วน

หากมีจุดลอยแบบเดิมมานานแต่รบกวนการใช้ชีวิต การตรวจตาแบบขยายม่านตาช่วยให้แพทย์ดูวุ้นตาและจอประสาทตาได้ตรงจุดที่สุด ข้อสำคัญคือแยกให้ออกระหว่างภาพลอยที่คุ้นเคย กับการเปลี่ยนแปลงแบบฉับพลัน เพราะดวงตาไม่ส่งสัญญาณเตือนด้วยความเจ็บเสมอไป