ทำไมเส้นเลือดใต้ผิวจึงดูเขียวหรือฟ้า

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มองข้อมือหรือท้องแขนในวันที่แสงดี ๆ จะเห็นเส้นคดไปมาสีฟ้าอมเขียวอยู่ใต้ผิว ทั้งที่เวลาตรวจเลือดในหลอด เลือดกลับเป็นสีแดงเข้มหรือแดงสด ความต่างนี้ไม่ได้เกิดจากเลือดเปลี่ยนสีระหว่างอยู่ในร่างกาย

เลือดที่มีออกซิเจนมากมีสีแดงสด ส่วนเลือดดำที่ไหลกลับสู่หัวใจเป็นสีแดงเข้มกว่าเดิม แต่ไม่มีเลือดสีน้ำเงินไหลอยู่ในเส้นเลือดมนุษย์ ภาพเส้นสีฟ้าหรือเขียวที่เห็นจึงเป็นผลจากแสงขาวต้องเดินทางผ่านผิวหนัง เนื้อเยื่อ และหลอดเลือด ก่อนสะท้อนกลับมาถึงตา

ผิวหนังไม่ได้ปล่อยให้แสงทุกสีผ่านลงไปได้เท่ากัน แสงสีน้ำเงินกระเจิงและถูกดูดกลืนมากในชั้นผิวตื้น ขณะที่แสงสีแดงเดินทางลงลึกได้มากกว่า เมื่อแสงไปถึงบริเวณที่มีเลือด ฮีโมโกลบินจะลดปริมาณแสงบางช่วงคลื่น โดยเฉพาะส่วนสีแดงที่สะท้อนกลับออกมา จึงทำให้บริเวณเหนือเส้นเลือดดูต่างจากผิวรอบข้าง

ประเด็นสำคัญคือ เส้นเลือดไม่ได้สะท้อนแสงสีน้ำเงินออกมาเป็นกองจนกลายเป็นสีน้ำเงินจริง ๆ นักวิจัยด้านแสงในเนื้อเยื่อพบว่าภาพที่ตาเห็นเกิดจากหลายชั้นพร้อมกัน ทั้งการดูดกลืนและการกระเจิงของแสงในผิว ความลึกและขนาดของหลอดเลือด ระดับออกซิเจนในเลือด รวมถึงการที่สมองเปรียบเทียบสีกับผิวบริเวณข้างเคียง

จึงเกิดภาพชวนงงแบบนี้ได้: เลือดใต้ผิวเป็นแดงเข้ม แต่พื้นที่เหนือเส้นเลือดกลับดูฟ้าหรือเขียวเมื่อเทียบกับผิวสีเนื้อรอบตัว สีเขียวที่บางคนเห็นมักมาจากการรับรู้สีร่วมกับโทนผิวและแสงรอบข้าง ไม่ได้บอกว่าเลือดในเส้นนั้นกลายเป็นสีเขียว

เส้นเลือดที่ตื้นและใหญ่พอมักเห็นชัดกว่า เช่น บริเวณหลังมือ ข้อมือ หรือข้อพับแขน ผิวที่บางลงเมื่ออายุมากขึ้น ไขมันใต้ผิวน้อยลง อากาศร้อน การออกกำลังกาย หรือการยกแขนต่ำชั่วคราว ก็ทำให้เส้นเลือดเด่นขึ้นได้ เพราะหลอดเลือดขยายหรือมีเลือดคั่งอยู่ใกล้ผิวมากขึ้น

สีของเส้นเลือดเพียงอย่างเดียวจึงไม่ใช่เครื่องวัดว่าเลือดดีหรือเสีย แต่ถ้าเส้นเลือดนูน เจ็บ แดง ร้อน บวมข้างเดียว หรือสีผิวเปลี่ยนไปแบบเกิดใหม่และไม่หาย ควรให้แพทย์ตรวจ เพราะอาการเหล่านี้ต่างจากภาพสีฟ้าเขียวปกติที่เกิดจากแสงผ่านผิวหนัง

งานวิจัยในวารสาร Applied Optics ที่ทดลองวัดแสงสะท้อนจากผิวและแบบจำลองหลอดเลือด สรุปตรงกันว่า สีที่เห็นขึ้นกับคุณสมบัติการกระเจิงและการดูดกลืนของผิว ระดับออกซิเจนในเลือด ความลึก ขนาดหลอดเลือด และการรับรู้ของสายตา ดังนั้นเส้นสีฟ้าใต้ผิวคือภาพจากระบบแสงและตา ไม่ใช่หลักฐานว่าเลือดมนุษย์เป็นสีน้ำเงิน