ความรู้สึกเดจาวู เรื่องนี้เคยเกิดขึ้นแล้วหรือเปล่า? หรือสมองเรากำลังหลอกเรา?

 เดินเข้าร้านกาแฟที่ไม่เคยมา แต่รู้สึกว่าเคยมานั่งตรงนี้แล้ว คุยเรื่องนี้แล้ว นี่คือเดจาวู

 

เดฌา-วูว์ ฝรั่งเศส déjà-vu แปลตรงตัวว่า เคยเห็นแล้ว เป็นคำที่เอมีล บัวรัก ใช้ในหนังสือ ลาเวอนีร์เดซีย็องส์ปซีชิก เป็นคนแรก หมายความถึงอาการที่รู้สึกว่า เหตุการณ์ที่เพิ่งพบเจอนั้นคลับคล้ายคลับคลาว่าเคยพบเจอมาแล้ว เป็นประสบการณ์ทางจิต เกิดได้กับทุกคนและทุกเวลา ไม่ว่าหลับหรือตื่น

 

และคุณไม่ได้เป็นคนเดียว

 

พบว่าผู้ที่มีสุขภาพดีประมาณ 60-70 เปอร์เซ็นต์ เคยเกิดความรู้สึกแปลกประหลาดแบบเดจาวู

 

โดย เดจาวู มักเกิดขึ้นบ่อยในช่วงวัยที่มีอายุ 15-25 ปี และจะค่อยๆ เกิดขึ้นน้อยลงเมื่อมีอายุเพิ่มมากขึ้น

 

วัยที่สมองกำลังสร้างตัวตน กำลังจำเยอะ คิดเยอะ เดจาวูเลยเกิดบ่อย

 

วิทยาศาสตร์อธิบายว่ายังไง?

 

เมื่อก่อนเราคิดว่าเดจาวูคือเรื่องลี้ลับ ระลึกชาติ โลกคู่ขนาน แต่ปัจจุบันวิทยาศาสตร์บอกว่าไม่ใช่

 

ในทางวิทยาศาสตร์ส่วนใหญ่ให้ความเห็นไว้ว่าเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นกับสมอง ไม่ใช่เรื่องลึกลับเหนือธรรมชาติ

 

มี 3 ทฤษฎีหลักที่อธิบายได้ดีที่สุด

 

1. Fact-Checking ของสมองกำลังทำงาน

วิทยาศาสตร์อธิบายว่า เดจาวู ไม่ใช่ข้อผิดพลาดของระบบความจำ แต่คือสัญญาณที่บ่งชี้ว่ากลไกตรวจสอบข้อเท็จจริง Fact-Checking ของสมองส่วนหน้ากำลังทำงานได้ดีเยี่ยม ซึ่งเป็นความขัดแย้งระหว่าง ความรู้สึกว่าคุ้นเคย กับ ความตระหนักรู้ว่าไม่เคยเกิดขึ้นจริง

 

สมองส่วนหนึ่งบอกว่า เฮ้ย คุ้นว่ะ อีกส่วนบอกว่า ไม่เคยเกิดนะ ความขัดแย้งนี้แหละที่ทำให้เราขนลุก

 

2. การรับรู้แยกส่วน Split Perception

คุณอาจเคยมองแวบหนึ่งไปที่ร้านกาแฟแบบไม่ตั้งใจ สมองเก็บภาพไว้แล้วลืมไป 5 วินาทีต่อมาคุณมองใหม่อีกครั้ง สมองบอกว่า เคยเห็นแล้ว! ทั้งที่เพิ่งเห็นเมื่อ 5 วิที่แล้วนี่เอง ทฤษฎีนี้เรียกว่า การรับรู้แยกส่วน และ การจัดเก็บที่ผิดพลาด ที่อธิบายว่าข้อมูลใหม่ถูกส่งไปคลังความจำระยะยาวโดยไม่ตั้งใจ

 

3. ไฟฟ้าสมองรวนนิดๆ

ทางการแพทย์เรียกว่า การไหลของคลื่นกระแสไฟฟ้าในสมองเกิดการผิดปกติ ทำให้การกระทำที่กำลังทำอยู่ ณ ขณะนั้น คลับคล้ายว่าเคยเกิดมาก่อนหน้านี้มาแล้ว แต่ไม่สามารถจำเวลาได้

 

เหมือนคอมพิวเตอร์ที่เปิดไฟล์ใหม่แต่ไปเซฟทับชื่อไฟล์เก่า

 

แล้วทฤษฎีโลกคู่ขนานล่ะ?

 

อีกฝั่งก็เชื่อว่า จักรวาลคู่ขนาน การที่รู้สึกหรือเห็นภาพที่คล้ายว่าเคยทำมาก่อน เชื่อว่านั่นคือสิ่งที่เราเคยทำจริง แต่เป็นเราในอีกโลกหนึ่งต่างหาก จากการถูกผูกกันด้วยสายใยบางอย่าง เพราะสมองมีคลื่นตรงกัน ในบางจังหวะที่เหมาะสม กระแสประสาทจูนกัน เราก็ได้รับรู้ถึงกระแสความคิดจากตัวเราในอีกโลก

 

ฟังดูเหมือนหนัง แต่ก็ยังไม่มีใครพิสูจน์ได้ 100%

 

สรุป เดจาวูอันตรายไหม?

 

ไม่อันตรายเลย ถ้าเป็นนานๆ ครั้ง ครั้งละไม่กี่วินาที แล้วหายไป นั่นคือสมองคุณปกติและฉลาดด้วยซ้ำ เพราะมันกำลังตรวจสอบความจำตัวเองอยู่

 

แต่ถ้าเป็นบ่อยมาก วันละหลายครั้ง ร่วมกับอาการชัก เหม่อลอย อันนั้นควรไปหาหมอ

 

ครั้งต่อไปที่คุณรู้สึกว่า เรื่องนี้เคยเกิดขึ้นแล้ว ลองหยุดแล้วถามตัวเองว่า เรากำลังคุ้นกับอะไร? กลิ่น? แสง? มุมโต๊ะ? บางทีคุณอาจจะเจอคำตอบว่า อ๋อ เคยเห็นมุมนี้ในไอจีคนอื่นมานี่เอง

 

ความรู้สึกเดจาวูอาจไม่ใช่เรื่องของชาติที่แล้ว แต่เป็นเรื่องของสมองที่พยายามบอกเราว่า จำดีๆ สิ เราเคยเห็นอะไรคล้ายๆ แบบนี้มาแล้วนะ