รัฐลุยไม่เรียกสำเนา 58 รายการ แล้ววันนี้ไปติดต่อราชการต้องเตรียมอะไรบ้าง

ประชาชนกำลังจะได้เห็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เวลาติดต่อราชการ จากเดิมที่หลายบริการต้องเตรียมสำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน หรือเอกสารที่รัฐเป็นผู้ออกให้ ไปสู่ระบบที่เจ้าหน้าที่ตรวจสอบข้อมูลจากฐานข้อมูลภาครัฐแทน

คณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อวันที่ 15 กันยายน 2569 เดินหน้าผลักดันแนวทาง “ไม่เรียกเอกสารจากประชาชน” สำหรับเอกสารสำคัญ 58 รายการ โดยใช้ศูนย์แลกเปลี่ยนข้อมูลกลางภาครัฐ หรือ Government Data Exchange (GDX) เป็นช่องทางสำคัญในการเชื่อมข้อมูลระหว่างหน่วยงาน

แต่มีจุดหนึ่งที่ต้องทำความเข้าใจให้ชัด

58 รายการไม่ได้หมายความว่า ทุกหน่วยงานยกเลิกการเรียกสำเนาทั้งหมดแล้วในวันนี้

เพราะรัฐบาลกำหนดกรอบดำเนินงานเป็นระยะ และยังมีขั้นตอนเชื่อมระบบของแต่ละหน่วยงาน

58 รายการคืออะไร

เอกสารที่อยู่ในเป้าหมายเป็นเอกสารที่ประชาชนใช้ติดต่อราชการค่อนข้างบ่อย เช่น

• บัตรประจำตัวประชาชน

• ทะเบียนบ้าน

• สูติบัตร

• ทะเบียนสมรส

• ทะเบียนหย่า

• ใบมรณบัตร

• เอกสารแสดงกรรมสิทธิ์ในที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง

• หนังสือรับรองนิติบุคคล

• ใบอนุญาตขับรถ

• ใบคู่มือจดทะเบียนรถ

• หนังสือเดินทาง

• วุฒิการศึกษา

รายการเหล่านี้เป็นเพียงตัวอย่างจากทั้งหมด 58 รายการ โดยแนวคิดหลักคือ หากข้อมูลดังกล่าวมีอยู่ในระบบของภาครัฐและสามารถตรวจสอบหรือเชื่อมโยงกันได้ ประชาชนไม่ควรถูกขอให้นำข้อมูลเดิมมายื่นซ้ำอีก

พูดง่าย ๆ คือ จากเดิมที่ประชาชนต้อง “ถือข้อมูลไปให้รัฐ” ระบบใหม่ต้องการให้ “รัฐตรวจสอบข้อมูลที่รัฐมีอยู่แล้ว”

31 รายการแรกคือกลุ่มที่ข้อมูลพร้อมกว่า

จาก 58 รายการ มี 31 รายการที่มีข้อมูลพร้อมให้บริการผ่าน GDX แล้ว

แนวทางของรัฐบาลคือให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งนำข้อมูลเหล่านี้ไปใช้แทนการเรียกเอกสารจากประชาชน โดยกำหนดกรอบการดำเนินงานตั้งแต่ 6 เดือน และบางกรณีต้องปรับระบบให้เสร็จภายใน 1 ปี

จุดนี้จึงสำคัญสำหรับประชาชน เพราะคำว่า “มีข้อมูลใน GDX แล้ว” กับ “ทุกจุดบริการไม่เรียกสำเนาแล้ว” ไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นพร้อมกันทันที

หน่วยงานยังต้องปรับกระบวนงานและระบบหลังบ้านให้เจ้าหน้าที่สามารถนำข้อมูลดังกล่าวมาใช้จริง

แล้ว 27 รายการที่เหลือล่ะ

อีก 27 รายการ เป็นข้อมูลที่ยังไม่มีความพร้อมให้บริการผ่าน GDX ในขณะนี้ รัฐบาลจึงกำหนดให้หน่วยงานเจ้าของข้อมูลเร่งเชื่อมโยงข้อมูลเข้าสู่ระบบภายในกรอบ 1 ปีนับจากวันที่ ครม. มีมติ

ดังนั้น ช่วงนี้ประชาชนอาจเจอสถานการณ์ที่แตกต่างกันระหว่างหน่วยงานหรือบริการ

บางงานอาจตรวจสอบข้อมูลจากระบบได้แล้ว ขณะที่บางงานยังต้องใช้เอกสารตามขั้นตอนเดิมอยู่

นี่คือเหตุผลว่าทำไมการเตรียมตัวไปติดต่อราชการในช่วงเปลี่ยนผ่านยังสำคัญ

ประชาชนต้องเตรียมอะไรไปติดต่อราชการ

คำตอบที่ปลอดภัยที่สุดในช่วงนี้คือ เตรียมเฉพาะสิ่งที่จำเป็นต่อการทำธุรกรรมนั้น และอย่าเข้าใจว่ามาตรการ 58 รายการหมายถึงไม่ต้องเตรียมเอกสารทุกอย่าง

1. บัตรประชาชนตัวจริง

แม้สำเนาบัตรประชาชนจะเป็นหนึ่งในข้อมูลที่รัฐต้องการตรวจสอบจากระบบ แต่การยืนยันตัวบุคคลหรือการทำธุรกรรมบางประเภทอาจยังมีขั้นตอนเฉพาะของบริการนั้น

ดังนั้น ในช่วงเปลี่ยนผ่าน การพกบัตรประชาชนตัวจริงยังเป็นสิ่งที่ควรทำ โดยไม่ควรตีความว่า “ไม่เรียกสำเนา” เท่ากับ “ไม่ต้องมีบัตรประชาชน”

2. ใบนัดหรือหลักฐานการติดต่อ

หากเป็นงานที่มีการจองคิว นัดหมาย หรือยื่นคำขอล่วงหน้า ควรเตรียมหลักฐานดังกล่าวไปด้วย

สิ่งนี้ไม่ใช่ “สำเนาเอกสาร 58 รายการ” แต่เป็นข้อมูลที่ช่วยให้เจ้าหน้าที่ค้นหาคำขอและดำเนินงานได้รวดเร็วขึ้น

3. แบบคำขอหรือเอกสารที่ประชาชนต้องกรอก

การไม่เรียกสำเนาเอกสารไม่ได้หมายความว่าทุกแบบฟอร์มจะหายไป

หากบริการนั้นกำหนดให้กรอกคำขอ หนังสือรับรอง หรือแบบฟอร์มเฉพาะ ประชาชนยังต้องดำเนินการตามขั้นตอนของบริการนั้น

4. เอกสารที่ไม่ได้อยู่ในกลุ่มข้อมูลที่รัฐเชื่อมโยง

นี่คือจุดที่ไม่ควรมองข้าม

มาตรการ 58 รายการมุ่งไปที่ข้อมูลสำคัญที่ภาครัฐต้องการเชื่อมโยงระหว่างหน่วยงาน ไม่ได้หมายความว่าเอกสารทุกประเภทจะถูกยกเลิกการเรียกทันที

ถ้างานนั้นต้องใช้เอกสารจากเอกชน หนังสือมอบอำนาจ หลักฐานการชำระเงิน รูปถ่าย แบบคำขอ หรือหลักฐานอื่นตามเงื่อนไขของบริการ ก็ยังควรเตรียมตามที่หน่วยงานกำหนด

5. เอกสารต้นฉบับในกรณีที่บริการกำหนดให้ตรวจสอบ

คำว่า “ไม่เรียกสำเนา” ไม่ควรถูกตีความว่า “ไม่ต้องนำต้นฉบับใด ๆ ไปเลย”

หากขั้นตอนของบริการนั้นยังจำเป็นต้องตรวจสอบต้นฉบับ หรือมีกฎหมายและระเบียบเฉพาะกำหนดไว้ ประชาชนควรปฏิบัติตามเงื่อนไขของบริการนั้น

ดังนั้น ก่อนเดินทางไปติดต่อราชการ การตรวจสอบรายการเอกสารของงานนั้นกับหน่วยงานเจ้าของบริการยังเป็นวิธีลดความเสี่ยงที่จะต้องเดินทางซ้ำ

ถ้าไปถึงแล้วเจ้าหน้าที่ยังขอสำเนา ทำอย่างไร

ในช่วงเปลี่ยนผ่านไม่ควรสรุปทันทีว่าหน่วยงานกำลังทำผิด เพราะต้องพิจารณาว่างานบริการนั้นอยู่ในกลุ่มข้อมูลใด และระบบของหน่วยงานพร้อมใช้งานหรือยัง

รัฐบาลกำหนดให้ส่วนราชการ 163 หน่วยงานสำรวจความพร้อม ทบทวนกฎหมาย ระเบียบ และแนวปฏิบัติ พร้อมปรับการทำงานให้เจ้าหน้าที่ใช้ระบบดิจิทัลตรวจสอบข้อมูลแทนการเรียกเอกสารเมื่อข้อมูลสามารถเชื่อมโยงได้

หากพบว่าหน่วยงานยังเรียกเอกสารที่สามารถเชื่อมโยงข้อมูลได้แล้ว สำนักงาน ก.พ.ร. ระบุว่าจะประสานให้แก้ไขภายใน 15 วัน และมีการติดตามผลต่อเนื่อง

ในทางปฏิบัติ ประชาชนจึงควรถามเจ้าหน้าที่อย่างสุภาพว่า

“รายการนี้สามารถตรวจสอบข้อมูลผ่านระบบของภาครัฐได้แล้วหรือไม่”

คำถามนี้ช่วยแยกให้เห็นว่าเป็นเรื่องของ สิทธิและหลักการของมาตรการ หรือเป็นเรื่องของ ระบบของจุดบริการที่ยังอยู่ระหว่างการปรับตัว

สิ่งที่ไม่ควรทำตอนนี้: ทิ้งสำเนาเอกสารทั้งหมด

แม้มาตรการใหม่นี้กำลังลดการใช้กระดาษ แต่ยังไม่ควรเข้าใจว่าเอกสารทั้งหมดที่เคยใช้ติดต่อราชการไม่มีประโยชน์แล้ว

เหตุผลคือการดำเนินงาน 58 รายการยังอยู่ในกรอบเวลา 1 ปี และระบบของแต่ละหน่วยงานไม่ได้เปลี่ยนพร้อมกันทั้งหมด

แนวทางที่เหมาะกว่าในช่วงนี้คือ

ลดการถ่ายสำเนาแบบเผื่อไว้ แต่ยังเก็บเอกสารสำคัญและต้นฉบับไว้อย่างเป็นระบบ

โดยเฉพาะเอกสารที่เกี่ยวข้องกับสิทธิในทรัพย์สิน การศึกษา ธุรกิจ รถยนต์ หรือธุรกรรมที่ต้องใช้เป็นหลักฐานเฉพาะ

จาก “หอบเอกสาร” สู่ “รัฐตรวจข้อมูลเอง”

สิ่งที่กำลังเปลี่ยนจริง ๆ ไม่ใช่แค่จำนวนกระดาษที่ประชาชนถือไปหน่วยงานราชการ แต่คือวิธีการทำงานของภาครัฐ

เดิมประชาชนต้องนำข้อมูลที่รัฐเป็นผู้ออกให้กลับมายื่นกับรัฐอีกครั้ง

ระบบ GDX มีเป้าหมายให้หน่วยงานสามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลกันได้ โดยลดการขอข้อมูลซ้ำจากประชาชน และรัฐบาลยังเตรียมเชื่อม GDX กับระบบ Linkage Center เพื่อให้หน่วยงานรัฐเข้าถึงข้อมูลทะเบียนราษฎรผ่านช่องทางเดียวได้มากขึ้น

หากดำเนินการได้ตามเป้าหมาย การติดต่อราชการในอนาคตจึงอาจเปลี่ยนจากการเตรียม “แฟ้มเอกสาร” มาเป็นการเตรียมเพียง ตัวตน คำขอ และหลักฐานที่รัฐไม่มีอยู่ในระบบ

สรุป: วันนี้ไปติดต่อราชการต้องเตรียมอะไร

คำตอบแบบสั้นที่สุดคือ

ยังไม่ควรไปตัวเปล่าเพียงเพราะได้ยินข่าวว่าเลิกเรียกสำเนา 58 รายการ

ให้แยกเป็น 2 กลุ่ม

หัวใจของมาตรการจึงไม่ใช่ “ประชาชนไม่ต้องเตรียมเอกสารอีกต่อไป”

แต่คือ

“ข้อมูลที่รัฐมีอยู่แล้ว ไม่ควรถูกให้ประชาชนนำมายื่นซ้ำ”

และ ณ วันที่ 24 กันยายน 2569 นโยบายนี้ยังอยู่ระหว่างการขับเคลื่อนตามกรอบเวลา ไม่ใช่การเปลี่ยนทุกจุดบริการพร้อมกันในวันเดียว

คุณเคยเจอไหมว่าไปติดต่อราชการแล้วต้องถ่ายสำเนาเอกสารหลายชุด ทั้งที่ข้อมูลนั้นเป็นข้อมูลที่หน่วยงานรัฐมีอยู่แล้ว ลองแชร์ประสบการณ์กันได้