ไขมันออกจากร่างกายอย่างไรเมื่อลดน้ำหนัก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

หลังออกกำลังกายหนัก ๆ เสื้อเปียกเหงื่อและน้ำหนักบนตาชั่งอาจลดลงทันที จึงเกิดภาพจำว่าไขมันละลายไหลออกมากับเหงื่อ หรือถูกขับออกไปพร้อมการเข้าห้องน้ำ แต่ตัวเลขบนตาชั่งหลังซ้อมส่วนใหญ่เปลี่ยนเพราะร่างกายสูญเสียน้ำ และกลับขึ้นได้เมื่อดื่มน้ำชดเชย

ไขมันที่สะสมในร่างกายอยู่ในรูปไตรกลีเซอไรด์ เมื่อร่างกายต้องใช้พลังงานมากกว่าที่ได้รับจากอาหาร ไตรกลีเซอไรด์จึงถูกนำเข้าสู่กระบวนการเผาผลาญร่วมกับออกซิเจนที่เราหายใจเข้าไป ผลลัพธ์ไม่ใช่ก้อนไขมันที่ละลายหายไป แต่กลายเป็นคาร์บอนไดออกไซด์และน้ำ

การคำนวณในบทความวิชาการของ BMJ ติดตามมวลของไตรกลีเซอไรด์เฉลี่ย พบว่า หากร่างกายลดไขมันได้ 10 กิโลกรัม มวลราว 8.4 กิโลกรัม ออกจากร่างกายในรูปคาร์บอนไดออกไซด์ทางลมหายใจ ส่วนอีก 1.6 กิโลกรัม กลายเป็นน้ำ น้ำส่วนนั้นออกได้หลายทาง ทั้งปัสสาวะ เหงื่อ ลมหายใจ และของเหลวอื่น ๆ

ตัวเลข 84% จึงหมายถึงสัดส่วนของ “มวลไขมันเดิม” ที่ออกเป็นคาร์บอนไดออกไซด์ ไม่ได้แปลว่าควรหายใจแรง ๆ เพื่อเร่งผอม การหายใจเร็วเกินความต้องการของร่างกายทำให้เวียนหัว ใจสั่น หรือเป็นลมได้ เพราะการพ่นลมหายใจออกไม่ได้ทำให้ไขมันแตกตัวเอง ต้องมีการใช้พลังงานจริงในเซลล์ก่อน

ในตัวอย่างไขมัน 10 กิโลกรัม ร่างกายต้องใช้ออกซิเจนเพิ่มประมาณ 29 กิโลกรัมเพื่อให้ปฏิกิริยาเกิดขึ้น แล้วได้ผลผลิตเป็นคาร์บอนไดออกไซด์ราว 28 กิโลกรัมกับน้ำราว 11 กิโลกรัม มวลที่เพิ่มเข้ามาจากออกซิเจนจึงอธิบายได้ว่าทำไมมวลของผลผลิตรวมกันมากกว่าไขมันตั้งต้น

การออกกำลังกายช่วยให้กล้ามเนื้อใช้พลังงานมากขึ้น ใช้ออกซิเจนมากขึ้น และสร้างคาร์บอนไดออกไซด์มากขึ้น ปอดจึงเป็นทางออกหลักของมวลคาร์บอนจากไขมันที่ถูกเผาผลาญ ขณะเดียวกัน หัวใจ สมอง การหายใจ และกิจกรรมระหว่างวันก็ใช้พลังงานอยู่ตลอด แม้ในช่วงที่เราไม่ได้ออกกำลังกาย

เหงื่อยังมีความสำคัญ เพราะช่วยระบายความร้อนและพาน้ำออกจากร่างกาย เพียงแต่เหงื่อไม่ใช่หลักฐานว่าไขมันหายไปมากเท่ากับที่น้ำหนักลดลงชั่วคราว คนที่เหงื่อออกน้อยก็ลดไขมันได้ และคนที่เหงื่อออกมากก็อาจสูญเสียน้ำเป็นหลัก

สรุปให้ตรงที่สุดคือ ไขมันไม่ได้ถูกฉี่ออกหรือเหงื่อออกมาเป็นก้อนไขมัน มันถูกเผาผลาญจนกลายเป็นคาร์บอนไดออกไซด์กับน้ำ โดยมวลส่วนใหญ่ของไขมันที่ลดลงออกจากร่างกายผ่านปอด การคุมปริมาณพลังงานจากอาหารให้ต่ำกว่าที่ใช้ และขยับร่างกายสม่ำเสมอ คือเงื่อนไขที่ทำให้กระบวนการนี้เกิดขึ้นต่อเนื่อง