น้ำมันดิบที่โลกเหลืออยู่มีปริมาณแค่ไหนเมื่อเทียบกับสิ่งรอบตัวเรา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เวลาพูดว่าโลกยังมีน้ำมันดิบเหลือเป็นล้านล้านบาร์เรล ฟังดูเหมือนมากจนใช้ไม่หมด แต่คำว่า “ล้านล้าน” ทำให้สมองเราไม่เห็นขนาดจริง ลองเปลี่ยนน้ำมันทั้งหมดที่ยังนับเป็นสำรองได้ให้กลายเป็นทะเลสาบ เราจะเริ่มเห็นว่ามันมากแค่ไหน และเล็กแค่ไหนเมื่อวางบนโลกทั้งใบ

ตัวเลขที่ควรใช้ตอบคำถามนี้คือ ปริมาณสำรองน้ำมันที่พิสูจน์แล้ว หมายถึงน้ำมันที่มีการประเมินแล้วว่าสามารถผลิตได้ภายใต้เงื่อนไขทางเทคนิคและเศรษฐกิจในเวลานั้น ไม่ใช่น้ำมันทุกหยดที่อาจฝังอยู่ใต้ดิน เพราะบางแหล่งอยู่ลึกเกินไป แพงเกินไป หรือผลิตแล้วไม่คุ้ม

ตัวเลขล่าสุดอยู่ราว 1.79 ล้านล้านบาร์เรล

รายงาน World Energy Review ของ Eni ระบุว่า ณ วันที่ 31 ธันวาคม 2024 โลกมีน้ำมันสำรองราว 1,791,244 ล้านบาร์เรล หรือประมาณ 1.79 ล้านล้านบาร์เรล รายงานเดียวกันคำนวณว่า หากผลิตในอัตราเดิมและไม่มีการเพิ่มสำรองใหม่ โลกมีอัตราส่วนสำรองต่อการผลิตอยู่ที่ราว 50 ปี

ตัวเลข 50 ปีไม่ใช่นาฬิกานับถอยหลังที่ครบกำหนดแล้วน้ำมันหายไปทันที เพราะทั้งอัตราการใช้ การค้นพบแหล่งใหม่ ราคาน้ำมัน เทคโนโลยีขุดเจาะ และนโยบายรถยนต์ไฟฟ้าล้วนเปลี่ยนได้ แต่ก็สะท้อนประเด็นสำคัญว่า น้ำมันเป็นทรัพยากรมีขีดจำกัด และแหล่งที่ดึงขึ้นมาได้ง่ายกำลังไม่ใช่ของที่มีเหลือเฟือเหมือนในอดีต

ถ้าเทเป็นของเหลว จะได้ทะเลสาบขนาดไหน

น้ำมัน 1 บาร์เรลมีปริมาตรราว 159 ลิตร ดังนั้นน้ำมันสำรอง 1.79 ล้านล้านบาร์เรลจะแปลงได้ประมาณ 285 ลูกบาศก์กิโลเมตร หรือ 285,000 ล้านลูกบาศก์เมตร

ภาพเปรียบที่ใกล้ตัวที่สุดคือ มากกว่าครึ่งหนึ่งของทะเลสาบอีรี ในอเมริกาเหนือ ทะเลสาบอีรีมีปริมาตรประมาณ 116 ลูกบาศก์ไมล์ หรือราว 483 ลูกบาศก์กิโลเมตร เพราะฉะนั้น ถ้าเอาน้ำมันสำรองโลกทั้งหมดมากองเป็นแอ่งเดียว มันจะมีปริมาตรราว 59% ของทะเลสาบอีรี เป็นทะเลสาบน้ำมันขนาดมหึมา แต่ยังไม่ถึงหนึ่งทะเลสาบใหญ่เต็มลูก

ถ้าเทียบกับสระว่ายน้ำโอลิมปิกที่บรรจุน้ำประมาณ 2,500 ลูกบาศก์เมตร น้ำมันจำนวนนี้จะเติมได้ราว 114 ล้านสระ ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่าพลังงานฟอสซิลที่เราพึ่งพามานานกว่าศตวรรษมีปริมาณมหาศาลจริง

แต่เมื่อเทียบกับน้ำทั้งโลก กลับเล็กมาก

USGS ประเมินว่าน้ำทั้งหมดบนโลกมีปริมาตรราว 1,386 ล้านลูกบาศก์กิโลเมตร เมื่อนำไปเทียบกับน้ำมันสำรอง 285 ลูกบาศก์กิโลเมตร น้ำมันส่วนนี้คิดเป็นเพียงประมาณ 0.00002% ของปริมาตรน้ำทั้งโลก หรือราวหนึ่งส่วนใน 4.9 ล้านส่วน

จึงตอบได้สองแบบพร้อมกัน: สำหรับคนคนเดียว น้ำมันโลกดูเหมือนมีมากจนจินตนาการแทบไม่ออก แต่สำหรับอารยธรรมที่เผาผลาญน้ำมันทุกวันเพื่อขนส่ง ผลิตสินค้า ทำปุ๋ย พลาสติก และเคมีภัณฑ์ มันมีจำกัดกว่าที่คำว่า “ล้านล้านบาร์เรล” ทำให้รู้สึก

สิ่งที่น่ากังวลไม่ใช่แค่ปริมาณรวม

น้ำมันไม่ได้กระจายเท่ากันทั่วโลก เกือบครึ่งของสำรองโลกอยู่ในตะวันออกกลาง และประเทศที่มีสำรองมากที่สุดหลายแห่งไม่ใช่ประเทศที่ผลิตได้เร็วหรือส่งออกได้สะดวกที่สุดเสมอไป ขณะเดียวกัน น้ำมันบางประเภท เช่น น้ำมันหนักหรือทรายน้ำมัน ต้องใช้ต้นทุน พลังงาน และน้ำมากกว่าในการผลิต

สรุปสั้นที่สุดคือ โลกยังไม่ได้ใกล้หมดน้ำมันในความหมายว่าอีกไม่กี่ปีจะไม่มีใช้ แต่สำรองที่พิสูจน์แล้วในปัจจุบันมีขนาดใกล้เคียงทะเลสาบอีรีเพียงราว 60% และเทียบกับน้ำทั้งโลกเล็กจนแทบเป็นจุดเดียว การลดการพึ่งพาน้ำมันจึงไม่ได้เกิดจากความกลัวว่าวันพรุ่งนี้จะสูบไม่ขึ้น แต่เป็นการรับมือกับทรัพยากรที่จำกัด ต้นทุนที่สูงขึ้น และความเสี่ยงด้านราคาและภูมิรัฐศาสตร์