ทำไมบันไดเรือนไทยจึงนิยมทำเป็นเลขคี่? ดูทั้งความเชื่อและการใช้งาน

หากลองสังเกตเรือนไทยโบราณหรือเรือนไทยตามสถานที่ต่าง ๆ อาจพบบันไดที่มีจำนวนขั้นเป็นเลขคี่ เช่น 3, 5 หรือ 7 ขั้น เรื่องนี้มีคติความเชื่อรองรับ แต่การใช้งานบันไดให้สะดวกและปลอดภัยก็เป็นอีกเรื่องที่ต้องพิจารณาแยกกัน

ความเชื่อเรื่อง “บันไดคน” และ “บันไดผี”

คติการปลูกเรือนบางท้องถิ่นเรียกบันไดเลขคี่ว่า “บันไดคน” และเรียกบันไดเลขคู่ว่า “บันไดผี” จึงนิยมเลือกจำนวนขั้นเป็นเลขคี่สำหรับเรือนอยู่อาศัย ความหมายนี้เป็นเรื่องของความเชื่อ ไม่ได้แปลว่าบันไดเลขคู่ทุกแห่งมีไว้ใช้ในพิธีศพ

จังหวะการก้าวเท้า

ต้นฉบับอธิบายว่า เมื่อสลับเท้าขึ้นบันได จำนวนขั้นที่เป็นเลขคี่อาจทำให้ผู้เดินก้าวถึงชานเรือนด้วยเท้าข้างที่ต้องการได้ แนวคิดนี้ช่วยอธิบายว่าทำไมบางคนจึงรู้สึกว่าจังหวะก้าว “ลงตัว” แต่ไม่ควรสรุปว่าเลขคี่ทำให้ทรงตัวมั่นคงกว่าหรือลดอุบัติเหตุได้เสมอไป เพราะแต่ละคนเริ่มก้าวด้วยเท้าต่างกัน และอาจนับก้าวสุดท้ายขึ้นชานเรือนต่างกันด้วย

ความสูงของเรือนและขนาดขั้นบันได

เรือนไทยหลายรูปแบบยกพื้นสูง จำนวนขั้นจึงต้องสัมพันธ์กับความสูงจากพื้นดินถึงชานเรือนด้วย เมื่อจะสร้างบันไดจริง สิ่งที่ควรดูคือความสูงและความลึกของแต่ละขั้น ราวจับ และพื้นผิวที่ไม่ลื่น มากกว่ากำหนดเลขคี่ไว้ก่อนแล้วปรับขนาดขั้นให้พอดีตามจำนวนที่ต้องการ

บันไดเรือนไทยจึงสะท้อนคติความเชื่อในการอยู่อาศัย ขณะเดียวกัน การออกแบบให้เดินสะดวกและปลอดภัยต้องพิจารณาจากตัวบันไดจริง ไม่ใช่จำนวนขั้นเพียงอย่างเดียว