รูปปั้นกริชตูเรเดงโตร์รับมือฟ้าผ่าอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เมื่อเมฆฝนปิดท้องฟ้าเหนือริโอ เดอ จาเนโร คนที่อยู่บนยอดเขาคอร์โควาโดไม่ได้มองหาวิวเมืองอย่างเดียว พวกเขายังต้องเงยดูฟ้าด้วย เพราะเหนือศีรษะคือรูปปั้นพระเยซูที่กางแขนกว้างราวกำลังรับพายุแทนทั้งเมือง

กริชตูเรเดงโตร์ หรือ Christ the Redeemer ตั้งอยู่บนยอดเขาคอร์โควาโด สูงจากระดับน้ำทะเลราว 700 เมตร ตัวรูปปั้นสูง 30 เมตร ฐานสูงอีก 8 เมตร แขนกว้าง 28 เมตร โครงสร้างภายในเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก ส่วนผิวภายนอกหุ้มด้วยแผ่นหินสบู่ชิ้นเล็ก ๆ นับไม่ถ้วน

ขนาดและตำแหน่งของมันทำให้รูปปั้นโดดเด่นเหนือแนวป่าและเมืองในช่วงพายุ แต่คำว่า “เป็นเสาล่อฟ้าธรรมชาติ” ควรเข้าใจให้ตรงกว่าเดิม: ไม่ใช่ว่ารูปปั้นดูดฟ้าผ่าเอง หากเป็นโครงสร้างขนาดใหญ่บนจุดสูงที่มีโอกาสอยู่ในเส้นทางการคายประจุของพายุ จึงต้องมีระบบนำกระแสลงดินคอยรับมือ

คำตอบคือ รูปปั้นถูกฟ้าผ่าซ้ำจริง และไม่ใช่เหตุการณ์หายาก รายงานที่อ้างข้อมูลจากสถาบันวิจัยอวกาศแห่งชาติบราซิลระบุค่าเฉลี่ยราว 3–5 ครั้งต่อปี ขณะที่รายงานการบำรุงรักษาในปี 2016 ระบุประมาณ 6 ครั้งต่อปี ความต่างเล็กน้อยนี้น่าจะมาจากช่วงเวลาหรือวิธีนับที่ต่างกัน แต่สรุปได้ชัดว่า ตัวเลขระดับหลายครั้งต่อปีมีหลักฐานรองรับ

ความเสียหายไม่ได้เกิดแค่ในจินตนาการของภาพไวรัล วันที่ 16 มกราคม 2014 ฟ้าผ่ากระทบมือขวาของรูปปั้นจนปลายนิ้วโป้งบิ่น ก่อนหน้านั้นนิ้วกลางข้างเดียวกันก็เสียหายจากฟ้าผ่าเช่นกัน รายงานอีกแหล่งระบุว่าบริเวณศีรษะและมือเป็นส่วนที่เปราะบางกว่าส่วนอื่น เพราะเป็นจุดเปิดรับสภาพอากาศและอยู่ใกล้ตำแหน่งของอุปกรณ์ป้องกันฟ้าผ่า

การซ่อมจึงไม่ใช่แค่เอาปูนไปโปะให้กลับมาดูดี ช่างต้องตรวจรอยแตก ความชื้นที่ซึมผ่านชั้นหินสบู่ และสนิมที่อาจเกิดกับโครงสร้างด้านใน รวมถึงเปลี่ยนหรือขยายระบบตัวนำกระแสเมื่อจำเป็น ฝ่ายดูแลยังเก็บหินสบู่จากแหล่งเดียวกับวัสดุดั้งเดิมไว้ใช้ซ่อม เพื่อให้สีและผิวของส่วนที่เปลี่ยนไม่ขัดตากับของเดิม

สายล่อฟ้าไม่ได้ทำให้รูปปั้นไม่มีวันเสียหาย หน้าที่ของมันคือให้กระแสไฟฟ้ามีเส้นทางที่ควบคุมได้ไปสู่พื้นดิน ลดความเสี่ยงที่ประจุจะวิ่งผ่านเนื้อหินหรือโครงเหล็กแบบคาดเดาไม่ได้ พายุรุนแรงและลมฝนยังคงกัดเซาะพื้นผิวต่อไป จึงต้องมีการตรวจบำรุงเป็นระยะ

ภาพฟ้าผ่าที่ดูเหมือนฉากภาพยนตร์จึงมีด้านที่เป็นงานวิศวกรรมอยู่เบื้องหลังทุกครั้ง กริชตูเรเดงโตร์ไม่ได้ “ทนฟ้าผ่าได้เอง” แต่ยังยืนอยู่เหนือริโอได้เพราะการออกแบบระบบป้องกัน การปิดพื้นที่เมื่อลมฟ้าอันตราย และการซ่อมแซมที่ทำต่อเนื่องมาตลอดหลายทศวรรษ