ทำไมถนนเกาหลีใต้สะอาดแต่หาถังขยะยาก

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เดินอยู่กลางย่านช็อปปิงในโซล ถนนกว้าง สะอาด ต้นไม้เป็นระเบียบ แต่ในมือถือแก้วเครื่องดื่มที่ดื่มหมดแล้ว นักท่องเที่ยวหลายคนจะเริ่มเจอปัญหาเดียวกัน คือเดินผ่านไปหลายช่วงตึกก็ยังไม่เห็นถังขยะสักใบ จนต้องถือแก้วติดมือไปเรื่อย ๆ

ภาพนี้ไม่ได้เกิดจากเมืองลืมติดตั้งถังขยะ แต่เป็นผลจากวิธีจัดการขยะที่ทำให้คนเกาหลีใต้คุ้นกับการรับผิดชอบขยะของตัวเองตั้งแต่ในบ้าน

ถังขยะเคยถูกลดลงเพราะคนเอาขยะบ้านมาทิ้ง

คำตอบอยู่ที่ระบบ จงรยังเจ หรือระบบคิดค่ากำจัดขยะตามปริมาณ ผู้พักอาศัยต้องซื้อถุงขยะมาตรฐานของท้องถิ่นเพื่อทิ้งขยะทั่วไป ค่าถุงจึงรวมค่าจัดเก็บและกำจัดไว้แล้ว ยิ่งมีขยะทั่วไปมาก ก็ยิ่งต้องใช้ถุงมากขึ้น

เมื่อเริ่มใช้ระบบนี้ในปี 1995 ถังขยะริมถนนของโซลมี 7,607 ใบ แต่เกิดปัญหาคนและธุรกิจนำขยะจากบ้านมาทิ้งในถังสาธารณะเพื่อเลี่ยงค่าถุง เมืองจึงทยอยรื้อออก จนเหลือ 3,707 ใบในปี 2007 นี่จึงเป็นที่มาของภาพถนนสะอาดแต่หาที่ทิ้งแก้วเครื่องดื่มไม่เจอ

ขยะหนึ่งถุงไม่ได้จบที่โยนรวมกัน

ขยะทั่วไปต้องลงถุงมาตรฐาน ส่วนของรีไซเคิล เช่น กระดาษ พลาสติก กระป๋อง และแก้ว ต้องคัดแยกออกไป ขยะอาหารก็มีวิธีเก็บและค่าธรรมเนียมต่างจากขยะทั่วไปตามกฎของแต่ละเขต หลายที่มีจุดรวบรวมของอาคารหรือชุมชนเป็นหลัก ไม่ได้พึ่งถังตามฟุตปาธ

ผลคือคนในบ้านต้องล้างภาชนะ เทเศษอาหารออก บีบหรือแยกวัสดุให้เรียบร้อยก่อนนำไปทิ้ง ระบบนี้ไม่ได้ทำให้ทุกคนชอบการแยกขยะ แต่ทำให้การทิ้งรวมทุกอย่างมีต้นทุนและยุ่งยากกว่าเดิม

ทิ้งผิดที่มีโทษจริง แต่ไม่ใช่ทุกกรณีที่กล้องจะตามจับ

การทิ้งขยะนอกจุดหรือไม่ทำตามวิธีที่ท้องถิ่นกำหนดมีโทษปรับได้ตามกฎหมายและข้อบัญญัติท้องถิ่น ตัวอย่างเขตทงจักในโซลระบุค่าปรับ 50,000 วอนสำหรับทิ้งเศษขยะพกพาลงพื้น, 100,000 วอนสำหรับทิ้งขยะครัวเรือนปนกันหรือผิดเวลา และ 200,000 วอนสำหรับใช้ถุงที่ไม่เป็นมาตรฐาน ส่วนกฎหมายระดับประเทศกำหนดเพดานค่าปรับกรณีทิ้งขยะผิดกฎไว้ไม่เกิน 1,000,000 วอน

จึงควรแยกเรื่องให้ชัดว่า การถูกปรับมีฐานกฎหมายจริง แต่ไม่ได้หมายความว่าทุกถนนจะมีกล้องตรวจจับผู้ทิ้งผิดประเภทแบบอัตโนมัติ การบังคับใช้ขึ้นกับพื้นที่ หลักฐาน และเจ้าหน้าที่ของแต่ละเขต

โซลเริ่มเพิ่มถังขยะกลับมาแล้ว

การไม่มีถังขยะมากเกินไปก็สร้างปัญหาให้คนเดินเมืองและนักท่องเที่ยว โซลจึงปรับแนวทาง โดยประกาศเพิ่มถังขยะ 657 ใบในปี 2023 หลังจำนวนถังเพิ่มเป็น 6,940 ใบในปีก่อนหน้า เป้าหมายคือวางในจุดคนหนาแน่นและแหล่งท่องเที่ยว โดยยังพยายามไม่ให้กลายเป็นที่ทิ้งขยะครัวเรือนฟรี

ดังนั้นเกาหลีใต้ไม่ได้ไม่มีถังขยะเลย แต่มีน้อยกว่าที่นักท่องเที่ยวคาด และวางไว้เฉพาะจุดมากกว่า บทเรียนของเมืองนี้คือความสะอาดบนถนนไม่ได้มาจากถังขยะจำนวนมากเสมอไป แต่มาจากการทำให้ขยะทุกชิ้นมีเจ้าของและมีต้นทุนก่อนจะหลุดออกจากบ้าน