ทำไมรูปอึจึงกลายเป็นของน่ารักในเกาหลีใต้

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ขนมปังก้อนสีน้ำตาลที่ม้วนเป็นเกลียวเหมือนอีโมจิอาจทำให้นักท่องเที่ยวไทยชะงักก่อนหยิบขึ้นมาถ่ายรูป แต่บนถนนอินซาดงของโซล รูปทรงนี้ถูกทำให้เป็นของกิน ของฝาก และมุกขำๆ ที่คนเดินผ่านเข้าใจทันที

คำเกาหลีสำหรับอึคือ “ตตง” () จึงมีขนมที่เรียกกันว่า ตตงปัง หรือขนมปังรูปอึ ภายในเป็นไส้หวานอย่างถั่วแดง รูปลักษณ์ตั้งใจให้ชวนหัวเราะ แต่ตัวขนมคือของอบธรรมดา ไม่ได้มีอะไรพิสดารไปกว่าการใช้รูปทรงต้องห้ามมาเปลี่ยนเป็นของน่ากิน

จุดที่น่าสนใจกว่าความตลกคือ รูปอึในเกาหลีไม่ได้ถูกวางไว้ฝั่ง “สกปรก” เพียงด้านเดียว หลายคนคุ้นกับมันในฐานะสัญลักษณ์นำโชค โดยเฉพาะในความเชื่อเรื่องความฝัน ฝันเห็นอึ มักถูกตีความว่าเกี่ยวกับทรัพย์สิน เงินก้อน หรือโชคลาภ

ความเชื่อนี้ผูกกับสังคมเกษตรในอดีตอย่างเห็นภาพ ของเสียที่นำไปทำปุ๋ยมีมูลค่า เพราะช่วยให้พืชผลเติบโต เมื่อมองผ่านกรอบนี้ สิ่งที่ดูไม่น่าพิสมัยจึงกลับเชื่อมโยงกับความอุดมสมบูรณ์ได้ ไม่ได้หมายความว่าฝันแล้วจะถูกรางวัลแน่นอน แต่เป็นรหัสทางวัฒนธรรมที่คนจำนวนมากรับรู้ร่วมกัน

ในบทความของพิพิธภัณฑ์แฮอูแจ ผู้ดูแลยังเล่าว่าคนเกาหลีเคยมองอึเป็นสีทอง และเชื่อว่าฝันเห็นอึสีทองเป็นลางดี ความหมายแบบนี้อธิบายได้ว่าทำไมคาแรกเตอร์อึจึงถูกทำให้มีหน้าตายิ้มแย้ม นุ่มนิ่ม และขายความน่ารักได้โดยไม่ทำให้คนท้องถิ่นรู้สึกแปลกนัก

ถ้าอยากเห็นเรื่องนี้ในขนาดที่ใหญ่กว่าขนมปัง ต้องไปเมืองซูวอน ที่นั่นมี Haewoojae Museum หรือ Mr. Toilet House อาคารที่ออกแบบเป็นรูปชักโครกขนาดยักษ์ องค์การการท่องเที่ยวเกาหลีระบุว่าเป็นพิพิธภัณฑ์รูปทรงชักโครกแห่งเดียวของโลก ภายในมีนิทรรศการเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมของห้องน้ำ

อาคารนี้ไม่ได้สร้างขึ้นเพื่อขายมุกอย่างเดียว เดิมเกี่ยวข้องกับ ซิม แจ-ด็อก อดีตนายกเทศมนตรีเมืองซูวอน ผู้ผลักดันการพัฒนาสุขอนามัยและห้องน้ำสาธารณะ หลังเขาเสียชีวิต บ้านถูกมอบให้เมืองซูวอนและปรับเป็นพิพิธภัณฑ์ในปี 2010 เรื่องที่คนส่วนใหญ่มักพูดเบาๆ จึงถูกใช้เป็นประตูสู่ประเด็นสุขอนามัยและคุณภาพชีวิต

วัฒนธรรมอึของเกาหลีจึงไม่ได้แปลว่าทุกคนหลงใหลสิ่งเดียวกัน แต่มันสะท้อนวิธีเปลี่ยนความอายให้เป็นอารมณ์ขัน เปลี่ยนสัญลักษณ์จากโลกเกษตรให้เป็นของนำโชค และเปลี่ยนหัวข้อในห้องน้ำให้กลายเป็นพื้นที่เรียนรู้ได้ ในประเทศที่ใส่ใจทั้งความน่ารักและความหมายแฝง อึก้อนเล็กๆ จึงเดินทางได้ไกลตั้งแต่แผงขนมไปจนถึงพิพิธภัณฑ์ทั้งหลัง