แม่น้ำฮัมซาใต้แอมะซอนเป็นแม่น้ำจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพตัดขวางใต้ผืนป่าแอมะซอนชวนให้จินตนาการถึงสายน้ำอีกสายที่ซ่อนอยู่ใต้เท้า ลึกลงไปราว 4 กิโลเมตร และไหลไปทางเดียวกับแม่น้ำแอมะซอน เรื่องนี้ถูกเรียกว่า แม่น้ำฮัมซา จนฟังดูเหมือนมีแม่น้ำยักษ์สองสายซ้อนกันอยู่จริง ๆ

แต่คำตอบที่ตรงที่สุดคือ ฮัมซาไม่ใช่แม่น้ำใต้ดินแบบถ้ำมีน้ำเชี่ยวไหลผ่าน หากเป็นข้อเสนอเกี่ยวกับ ระบบน้ำบาดาลที่เคลื่อนตัวช้ามากผ่านชั้นหินตะกอนพรุน คำว่า “แม่น้ำ” จึงเป็นชื่อเรียกที่ช่วยให้เห็นภาพ มากกว่าจะเป็นคำอธิบายทางธรณีวิทยาแบบเคร่งครัด

ร่องรอยที่พบจากบ่อเจาะเก่า

ในปี 2011 ทีมวิจัยบราซิลนำข้อมูลอุณหภูมิจากบ่อเจาะลึกที่เลิกใช้งาน 241 แห่งในลุ่มน้ำแอมะซอนมาสร้างแบบจำลอง พวกเขาพบรูปแบบอุณหภูมิที่อาจอธิบายได้ด้วยการเคลื่อนที่ของน้ำใต้ดินในแนวราบ หลังน้ำซึมลงลึกผ่านชั้นหินแล้วจึงเปลี่ยนทิศไปทางตะวันออก

แบบจำลองเสนอว่าระบบนี้อาจทอดยาวใกล้เคียง 6,000 กิโลเมตร ตั้งแต่บริเวณเชิงเขาแอนดีสไปทางมหาสมุทรแอตแลนติก และอยู่ลึกประมาณ 4 กิโลเมตรใต้ผิวดิน ตัวเลขที่คนมักตกใจคือความกว้างราว 200–400 กิโลเมตร ซึ่งมากกว่าความกว้างของแม่น้ำแอมะซอนหลายช่วง

อย่างไรก็ตาม ความกว้างนั้นไม่ได้หมายความว่ามีร่องน้ำเปิดโล่งกว้าง 400 กิโลเมตรอยู่ใต้ดิน แต่หมายถึงขอบเขตโดยประมาณของชั้นตะกอนหรือระบบการระบายน้ำบาดาลที่อาจเกี่ยวข้องกัน น้ำไม่ได้พุ่งหรือไหลวนแบบแม่น้ำบนผิวโลก แต่ค่อย ๆ เคลื่อนผ่านช่องว่างระหว่างเม็ดตะกอนและเนื้อหิน

ช้าจนต่างจากแม่น้ำบนดินคนละโลก

ข้อมูลเบื้องต้นประเมินอัตราการไหลของฮัมซาไว้ราว 3,900 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ขณะที่แอมะซอนบนผิวดินมีน้ำไหลผ่านราว 133,000 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ความเร็วของฮัมซายังต่ำกว่าหนึ่งมิลลิเมตรต่อชั่วโมง ต่างจากแอมะซอนที่กระแสน้ำเคลื่อนตัวได้ถึงหลายเมตรต่อวินาทีในบางช่วง

ความต่างนี้สำคัญมาก เพราะทำให้ภาพ “แม่น้ำลับใต้พิภพ” ต้องถูกปรับให้แม่นยำขึ้น สิ่งที่น่าทึ่งไม่ใช่ลำธารใต้ดินขนาดมหึมาที่วิ่งคู่กับแอมะซอน แต่คือความเป็นไปได้ของการไหลเวียนน้ำบาดาลระดับลุ่มน้ำขนาดใหญ่ในชั้นหินลึก

งานดังกล่าวยังอยู่ในสถานะผลเบื้องต้นจากแบบจำลองความร้อน ไม่ใช่การมองเห็นกระแสน้ำโดยตรง นักธรณีวิทยาบางคนจึงตั้งคำถามทั้งเรื่องการใช้คำว่าแม่น้ำ และคุณสมบัติของน้ำที่ระดับความลึกเช่นนี้ ผู้เสนอแนวคิดเองก็ยอมรับว่า “แม่น้ำ” ไม่ได้ใช้ในความหมายเดียวกับแม่น้ำทั่วไป

แล้วปากแม่น้ำแอมะซอนเค็มต่ำเพราะฮัมซาหรือไม่

ทีมวิจัยเสนอว่า ระบบน้ำใต้ดินนี้อาจช่วยอธิบายความเค็มที่ต่ำกว่าปกติบริเวณนอกปากแม่น้ำได้ แต่ยังไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเป็นสาเหตุหลัก ปริมาณน้ำจืดมหาศาลจากแม่น้ำแอมะซอนบนผิวดินเองก็มีผลต่อทะเลบริเวณนั้นอย่างชัดเจนอยู่แล้ว

ฮัมซาจึงยังเป็นเรื่องจริงในฐานะสมมติฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มีข้อมูลรองรับบางส่วน และเป็นเครื่องเตือนว่าใต้ลุ่มน้ำแอมะซอนยังมีระบบน้ำที่เราเข้าใจไม่หมด แต่ยังไม่ควรเล่าว่าใต้ป่ามีแม่น้ำยักษ์ไหลแรงซ่อนอยู่เหมือนฉากภาพยนตร์ ความลึกลับของมันอยู่ที่การไหลช้าระดับแทบมองไม่เห็น ผ่านชั้นหินลึกเป็นระยะทางนับพันกิโลเมตร