23 กันยายน “วันศารทวิษุวัต” กลางวัน–กลางคืนเกือบเท่ากัน

วันที่ 23 กันยายน 2569 เป็นวันที่น่าสนใจสำหรับคนที่ชอบเรื่องดาราศาสตร์ครับ เพราะเป็นช่วงของ “วันศารทวิษุวัต” (Autumnal Equinox) ซึ่งเป็นหนึ่งในเหตุการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับการโคจรของโลก และตำแหน่งของดวงอาทิตย์

คำว่า Equinox หมายถึง ช่วงเวลาที่ตำแหน่งของดวงอาทิตย์สัมพันธ์กับเส้นศูนย์สูตรของโลก ทำให้บริเวณต่างๆบนโลกมีช่วงเวลากลางวัน และกลางคืนใกล้เคียงกัน

ในหนึ่งปีจะมีช่วงวิษุวัตประมาณ 2 ครั้งคือช่วงเดือนมีนาคม และกันยายน โดยครั้งเดือนมีนาคมเรียกว่า วสันตวิษุวัต ส่วนครั้งเดือนกันยายนเรียกว่า ศารทวิษุวัต

สาเหตุสำคัญเกิดจากโลกมีแกนหมุนเอียงประมาณ 23.5 องศา และโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ เมื่อโลกเดินทางมาถึงตำแหน่งหนึ่ง ดวงอาทิตย์จะปรากฏอยู่เหนือเส้นศูนย์สูตร ทำให้ทั้งสองซีกโลกได้รับแสงอาทิตย์ในลักษณะที่ใกล้เคียงกันมากขึ้น แต่คำว่า “กลางวันเท่ากับกลางคืน” ไม่ได้หมายความว่าในทุกพื้นที่ของโลกจะมีเวลา 12 ชั่วโมงเป๊ะๆในวันเดียวกัน

ตัวอย่างเช่น ในประเทศไทย ช่วงเวลาพระอาทิตย์ขึ้น และตกยังมีความแตกต่างกันเล็กน้อย เนื่องจากวิธีที่กำหนดเวลาพระอาทิตย์ขึ้น และตก รวมถึงผลของการหักเหของแสงในชั้นบรรยากาศ

ที่น่าสนใจคือ หลังจากช่วงศารทวิษุวัต ซีกโลกเหนือจะค่อยๆมีช่วงเวลากลางวันที่สั้นลง ขณะที่กลางคืนยาวขึ้น เมื่อเดินทางเข้าใกล้ฤดูหนาว

แม้ประเทศไทยจะไม่ได้มีฤดูใบไม้ร่วงอย่างชัดเจนเหมือนประเทศในเขตอบอุ่น แต่โลกทั้งใบยังคงเคลื่อนที่ตามกลไกเดียวกัน ปรากฏการณ์นี้ จึงเกิดขึ้นกับประเทศไทยเช่นเดียวกัน

สำหรับคนทั่วไป ศารทวิษุวัตจึงเป็นตัวอย่างที่ดีในการทำความเข้าใจว่า การเปลี่ยนแปลงของฤดูกาลไม่ได้เกิดจากโลกอยู่ใกล้หรือไกลดวงอาทิตย์เพียงอย่างเดียว แต่เกี่ยวข้องอย่างมากกับการเอียงของแกนโลก และการโคจรรอบดวงอาทิตย์