ทำไมรัสเซียจึงมีผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนถนนที่เต็มไปด้วยเสื้อโค้ตหนาในฤดูหนาวของรัสเซีย สิ่งที่คนมองผ่านอาจไม่ทันสังเกตคือจำนวนผู้หญิงในกลุ่มคนเดินเท้าดูมากกว่าผู้ชายอย่างเห็นได้ชัด ภาพนี้ไม่ได้เกิดจากความรู้สึกเพียงอย่างเดียว แต่สะท้อนโครงสร้างประชากรที่ต่างกันมากของประเทศ

ตัวเลขไม่ได้ต่างกันเล็กน้อย

ข้อมูลประชากรของรัสเซีย ณ ต้นปี 2024 ระบุว่ามีผู้หญิงราว 78.36 ล้านคน และผู้ชายราว 68.09 ล้านคน ต่างกันประมาณ 10.26 ล้านคน หรือคิดเป็นผู้หญิง 53.5% ต่อผู้ชาย 46.5% ของประชากรทั้งหมด ตัวเลข 54 ต่อ 46 ที่มักถูกพูดถึงจึงเป็นการปัดเศษที่ใกล้เคียงความจริง

แต่คำว่า “วิกฤตชายโสด” ต้องระวังการตีความ เพราะช่องว่างนี้ไม่ได้กระจายเท่ากันทุกวัย เด็กแรกเกิดมีเด็กชายมากกว่าเด็กหญิงตามธรรมชาติ ขณะที่ความต่างจะกว้างขึ้นมากเมื่ออายุสูงขึ้น จึงไม่ใช่ว่าผู้หญิงวัยทำงานทุกคนจะขาดคู่ครองในสัดส่วนเดียวกัน

สงครามทิ้งรอยไว้จริง แต่ตัวเลขที่เล่ากันมักคลาดเคลื่อน

สงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นบาดแผลทางประชากรครั้งใหญ่ของสหภาพโซเวียต การรุกรานของนาซีในปี 1941 เปิดแนวรบที่มีผู้เสียชีวิตทั้งทหารและพลเรือนจำนวนมหาศาล ข้อมูลจากคณะกรรมการระหว่างหน่วยงานของรัสเซียที่รายงานผ่าน Interfax ประเมินการสูญเสียรวมในช่วงสงครามไว้ 26.6 ล้านคน

อย่างไรก็ตาม การบอกว่าโซเวียต “เสียทหารชายเกิน 20 ล้านนาย” ไม่ตรงกับตัวเลขนี้ เพราะ 26.6 ล้านคือความสูญเสียรวมของประชากร ไม่ใช่ทหารทั้งหมด รายงานเดียวกันระบุการสูญเสียทางการรบราว 8.7 ล้านคน สงครามจึงทำให้จำนวนชายในหลายรุ่นหายไปอย่างรุนแรงแน่นอน แต่ไม่ควรนำยอดผู้เสียชีวิตรวมมาเรียกเป็นทหารทั้งหมด

เหตุใดช่องว่างยังไม่หายไปหลังสงครามผ่านมานาน

เหตุผลสำคัญอยู่ที่ผู้ชายรัสเซียมีอายุขัยเฉลี่ยสั้นกว่าผู้หญิงมาก แผนยุทธศาสตร์ประชากรของรัฐบาลรัสเซียระบุว่าในปี 2023 ผู้ชายมีอายุขัยเฉลี่ยเมื่อแรกเกิด 68.04 ปี ขณะที่ผู้หญิงอยู่ที่ 78.74 ปี ห่างกัน 10.7 ปี

เอกสารยังระบุปัจจัยเสี่ยงที่สัมพันธ์กับการเสียชีวิตก่อนวัย เช่น การสูบบุหรี่ การดื่มแอลกอฮอล์ อาหารไม่เหมาะสม และการขาดกิจกรรมทางกาย จึงไม่ใช่เรื่องถูกต้องนักหากอธิบายทุกอย่างด้วยคำว่า “ผู้ชายดื่มหนัก” เพียงประโยคเดียว ปัญหาสุขภาพ พฤติกรรมเสี่ยง และความต่างระหว่างภูมิภาคร่วมกันทำให้ผู้ชายจำนวนมากไม่ทันเข้าสู่วัยสูงอายุ

คำตอบอยู่ที่อายุ ไม่ใช่แค่จำนวนคนเกิด

ข้อสรุปคือ รัสเซียมีผู้หญิงมากกว่าผู้ชายราว 10 ล้านคนจริง และสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่สร้างความไม่สมดุลนี้ขึ้นมา แต่สิ่งที่ค้ำให้ช่องว่างยังอยู่ในปัจจุบันคือความต่างของอายุขัยระหว่างเพศอย่างชัดเจน ยิ่งมองไปยังกลุ่มผู้สูงอายุ ภาพ “ผู้หญิงครองเมือง” ก็ยิ่งเด่นขึ้น

นี่จึงเป็นเรื่องประชากรศาสตร์ที่กระทบมากกว่าการหาคู่ ตั้งแต่จำนวนผู้ดูแลผู้สูงอายุ ตลาดแรงงาน ไปจนถึงภาระด้านสุขภาพของครัวเรือน รอยจากสงครามอาจเริ่มต้นเรื่องนี้ แต่ความยาวของชีวิตในยุคปัจจุบันคือสิ่งที่กำหนดว่ารอยนั้นจะจางลงช้าหรือเร็ว