ยูนิคอร์นไซบีเรียมีหน้าตาแบบใดกันแน่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าเจอสัตว์ตัวมหึมาขนหนาเดินอยู่บนทุ่งหญ้าเย็นจัดเมื่อหลายหมื่นปีก่อน คนในยุคนั้นคงไม่เรียกมันว่าแรดธรรมดาแน่ ๆ เพราะ Elasmotherium sibiricum มีส่วนหน้าผากนูนสูงผิดจากแรดชนิดอื่น จนภาพวาดยุคหลังมักเติมเขาเดี่ยวขนาดยักษ์ให้มัน และได้ฉายาว่า “ยูนิคอร์นไซบีเรีย”

สัตว์ชนิดนี้เป็นญาติห่าง ๆ ของแรด ไม่ใช่ม้าในตำนาน ฟอสซิลบอกว่ามันเป็นสัตว์กินพืชขนาดใหญ่ในทุ่งหญ้าแห้งของยูเรเชีย ฟันสูงและงอกต่อเนื่องเหมาะกับอาหารที่หยาบและมีกรวดทรายปนอยู่ รูปร่างจริงอาจสูงระดับแรดใหญ่ มีคอแข็งแรงมาก ส่วนขนหนาฟูที่เห็นในงานจำลองเป็นข้อสันนิษฐานจากสภาพอากาศหนาวและสัตว์ร่วมยุค ไม่ได้มีซากขนของมันเหลืออยู่ให้ดูโดยตรง

เรื่องที่ยืนยันได้ชัดที่สุดคือ มันอยู่รอดมาถึงอย่างน้อย 39,000 ปีก่อน งานวิจัยปี 2018 ตรวจอายุเรดิโอคาร์บอนจากซาก 23 ตัวอย่าง พบว่า E. sibiricum ไม่ได้หายไปเมื่อราว 200,000 ปีก่อนตามความเชื่อเดิม แต่ยังอาศัยอยู่ในยุโรปตะวันออกและเอเชียกลางจนถึงช่วงปลายยุคน้ำแข็ง

ช่วงเวลานี้ทำให้มันอยู่ร่วมทวีปยูเรเชียกับมนุษย์สมัยใหม่และนีแอนเดอร์ทัลจริง จึงเป็นไปได้ที่มนุษย์โบราณจะพบเห็นสัตว์ชนิดนี้ แต่คำว่า “เคยล่า” ยังไปไกลกว่าหลักฐานที่มี พิพิธภัณฑ์ประวัติศาสตร์ธรรมชาติลอนดอนระบุว่ายังไม่พบแหล่งโบราณคดีใดที่เชื่อมโยงเอลาสโมทีเรียมกับมนุษย์โดยตรง

เขาเดี่ยวยาว 2 เมตรก็เป็นภาพจำที่ควรระวังเช่นกัน เพราะเขาแรดทำจากเคราติน จึงแทบไม่เหลือเป็นฟอสซิล สิ่งที่พบจริงคือโดมกระดูกขนาดใหญ่บนหน้าผาก การคาดการณ์เขายาวมากเกิดจากการตีความโดมนี้ในอดีต

แต่การศึกษากะโหลกฉบับปี 2021 เสนอว่าโดมดังกล่าวผนังค่อนข้างบาง ภายในเกี่ยวข้องกับโพรงจมูกที่ขยายใหญ่ จึงไม่น่าเหมาะเป็นฐานรับเขายาวหนัก ๆ นักวิจัยกลุ่มนี้เสนอว่ามันอาจมีชั้นเคราตินคลุมโดมและมีปุ่มแข็งคล้ายเขาขนาดเล็กที่ปลายจมูกแทน ภาพของเขาเดี่ยวยักษ์จึงยังเป็นการจำลองยอดนิยม ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ปิดคดีแล้ว

สิ่งที่น่าทึ่งไม่ได้อยู่ที่มันเป็นต้นแบบยูนิคอร์นหรือไม่ แต่อยู่ที่แรดสายพันธุ์โบราณสุดประหลาดนี้เพิ่งหายไปในโลกที่มนุษย์เดินอยู่แล้ว หลักฐานไอโซโทปชี้ว่ามันพึ่งพาทุ่งหญ้าแห้งค่อนข้างเฉพาะทาง เมื่อภูมิอากาศและพืชพรรณเปลี่ยนแรง ประชากรที่กระจายตัวน้อยอาจรับมือไม่ไหว นั่นเป็นคำอธิบายที่มีน้ำหนักกว่าการโทษการล่าของมนุษย์เพียงอย่างเดียว