เรื่องจริงของระฆังกับปืนใหญ่ยักษ์แห่งเครมลิน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ในลานเครมลินของมอสโก มีวัตถุสีบรอนซ์ขนาดมหึมาสองชิ้นที่ทำให้คนเดินผ่านต้องหยุดมอง ชิ้นหนึ่งเป็นระฆังที่มีช่องแหว่งใหญ่พอให้คนยืนอยู่ข้างในได้ อีกชิ้นเป็นปืนใหญ่ปากกระบอกกว้างจนดูเกินจริง ทั้งคู่ไม่ได้โดดเด่นเพียงเพราะขนาด แต่เพราะประวัติการใช้งานที่สวนทางกับชื่อเสียงของตัวเอง

คนจึงมักเรียกเรื่องนี้แบบขำ ๆ ว่าเป็นของใหญ่ที่ทำหน้าที่หลักไม่สำเร็จ แต่หากมองให้ครบ มันคือร่องรอยของงานหล่อโลหะระดับสูง ความทะเยอทะยานของรัฐ และอุบัติเหตุที่เปลี่ยนวัตถุชิ้นหนึ่งให้กลายเป็นสัญลักษณ์ตลอดกาล

ระฆังที่หนัก 202 ตัน แต่ไม่มีวันได้ตี

Tsar Bell หรือระฆังซาร์ หล่อขึ้นระหว่าง ค.ศ. 1733–1735 ตามพระบัญชาของจักรพรรดินีอันนา อีวานอฟนา พิพิธภัณฑ์เครมลินระบุว่ามีน้ำหนักราว 202 ตัน สูง 6.14 เมตร และมีเส้นผ่านศูนย์กลาง 6.6 เมตร จึงได้รับการยอมรับว่าเป็นระฆังที่ใหญ่ที่สุดในโลก

ปัญหาเกิดขึ้นก่อนที่มันจะถูกยกขึ้นแขวน ระฆังยังอยู่ในหลุมหล่อเพื่อเก็บรายละเอียดผิวงาน เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้ครั้งใหญ่ในเครมลินเดือนพฤษภาคม ค.ศ. 1737 น้ำเย็นที่ใช้ดับไฟกระทบโลหะร้อนจนเกิดความต่างอุณหภูมิอย่างรุนแรง ตัวระฆังแตกร้าว และชิ้นส่วนหนักประมาณ 11.5 ตันหลุดออกมา

ดังนั้น Tsar Bell จึงไม่เคยถูกแขวนและไม่เคยส่งเสียงกังวานตามหน้าที่เดิม ใน ค.ศ. 1836 จึงมีการยกมันขึ้นจากหลุมหล่อและวางบนฐานหินที่เห็นในปัจจุบัน โดยวางชิ้นส่วนที่หลุดไว้ข้างตัวระฆังอย่างชัดเจน ความเสียหายนี้ไม่ได้ถูกซ่อน แต่กลายเป็นส่วนสำคัญของสิ่งที่ผู้คนเดินทางไปดู

ปืนใหญ่ที่ใหญ่ระดับสถิติ

ไม่ไกลกันคือ Tsar Cannon ปืนใหญ่บรอนซ์ที่สร้างขึ้นใน ค.ศ. 1586 ตัวปืนยาวราว 5.34 เมตร หนักเกือบ 40 ตัน และมีลำกล้องขนาด 890 มิลลิเมตร หรือเกือบ 1 เมตร มันได้รับการบันทึกในฐานะปืนใหญ่แบบบอมบาร์ดที่ใหญ่ที่สุดในโลกตามขนาดลำกล้อง

คำพูดที่ว่า “สร้างไว้โชว์เท่านั้น” ฟังสะใจ แต่หลักฐานควรเล่าอย่างระวังกว่า ปืนใหญ่นี้มีงานหล่อประณีตมากและตั้งอยู่ในเครมลินในฐานะเครื่องแสดงกำลังของรัฐ ขณะเดียวกัน แหล่งข้อมูลของหอสมุดประธานาธิบดีรัสเซียระบุว่ามันไม่เคยถูกยิง ส่วนลูกกระสุนเหล็กหล่อขนาดยักษ์ที่วางอยู่หน้าแท่นปืนในปัจจุบันเป็นของตกแต่งภายหลัง ไม่ใช่กระสุนสำหรับนำไปยิงจากปืนกระบอกนี้

จุดน่าสนใจจึงไม่ใช่การตัดสินว่ามัน “ใช้การไม่ได้” อย่างเดียว Tsar Cannon เป็นหลักฐานว่าช่างหล่อรัสเซียในปลายศตวรรษที่ 16 สามารถสร้างชิ้นงานบรอนซ์ขนาดมหึมาและมีลวดลายละเอียดได้จริง แม้บทบาททางการรบจะไม่ปรากฏขึ้นในประวัติศาสตร์ก็ตาม

ของใหญ่ไม่ได้มีค่าเพราะทำงานตามชื่อเสมอไป

ระฆังซาร์แพ้ต่ออุบัติเหตุจากไฟและน้ำ ส่วนปืนใหญ่ซาร์เหลือบทบาทเป็นอนุสรณ์ของเทคโนโลยีการหล่อและอำนาจการเมือง ทั้งสองชิ้นไม่ใช่เรื่องน่าอายของช่างฝีมือ เพราะการสร้างสิ่งที่ใหญ่ระดับนี้เองคือความสำเร็จทางวิศวกรรมของยุคนั้น

ทุกวันนี้ นักท่องเที่ยวไม่ได้ไปเครมลินเพื่อฟังเสียงระฆังหรือดูการยิงปืนใหญ่ พวกเขาไปยืนเทียบกับขนาดจริง แล้วเห็นว่าเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์บางครั้งน่าจดจำที่สุดตรงสิ่งที่ ไม่ได้เกิดขึ้น นั่นเอง