จากเงินสดสู่ QR คนไทยเปลี่ยนวิธีจ่ายเงินเร็วแค่ไหน ตัวเลข 87% เหลือ 66% บอกอะไร

เมื่อก่อนซื้อของไม่กี่สิบบาทก็ต้องควักแบงก์หรือเหรียญออกจากกระเป๋า เดี๋ยวนี้มือถือเครื่องเดียวก็จ่ายได้ ตั้งแต่ร้านสะดวกซื้อ ร้านอาหาร ไปจนถึงร้านค้ารายย่อย

แต่คำถามคือ คนไทยเปลี่ยนจากเงินสดมาเป็นการจ่ายเงินดิจิทัลเร็วแค่ไหน

ข้อมูลจากธนาคารแห่งประเทศไทยมีตัวเลขที่ตอบคำถามนี้ได้ค่อนข้างชัด

สัดส่วนจำนวนครั้งที่คนไทยใช้เงินสดในการชำระเงิน ลดจาก 87% ในปี 2564 เหลือ 66% ในปี 2566

เท่ากับลดลง 21 จุดเปอร์เซ็นต์ภายใน 2 ปี

ตัวเลข 87% เหลือ 66% หมายถึงอะไร

ต้องทำความเข้าใจก่อนว่า ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่า “คนไทย 66% ยังใช้เงินสด” และไม่ได้หมายความว่าเงินสดหายไป 21% ของมูลค่าเงินทั้งหมด

ตัวเลขดังกล่าวเป็น สัดส่วนของจำนวนครั้งที่ใช้เงินสดในการชำระเงิน จากการสำรวจ Payment Diary ของ ธปท.

พูดง่าย ๆ คือ หากมองจำนวนครั้งของการจ่ายเงินทั้งหมด การจ่ายด้วยเงินสดมีสัดส่วนลดลงอย่างชัดเจน

นี่จึงเป็นหลักฐานที่สะท้อน “พฤติกรรมการจ่ายเงิน” มากกว่าจะเป็นการบอกว่าเงินสดกำลังหมดไปจากระบบเศรษฐกิจ

จุดเปลี่ยนไม่ได้มีแค่ QR แต่คือระบบที่อยู่ข้างหลัง

หลายคนอาจมองว่าการเปลี่ยนแปลงครั้งนี้เกิดจาก QR Code โดยตรง

แต่จริง ๆ แล้ว QR เป็นเพียงสิ่งที่ผู้บริโภคมองเห็น

เบื้องหลังคือโครงสร้างพื้นฐานอย่าง PromptPay ซึ่งเปิดให้บริการตั้งแต่ปี 2559 และทำให้การโอนเงินผ่านหมายเลขโทรศัพท์ เลขประจำตัวประชาชน หรือบัญชีธนาคารทำได้ง่ายขึ้นผ่านช่องทางดิจิทัล

เมื่อมีโครงสร้างพื้นฐานอยู่แล้ว Thai QR Payment จึงเข้ามาทำให้การจ่ายเงินหน้าร้านง่ายขึ้นอีกขั้น

ผู้ซื้อเปิด Mobile Banking สแกน ร้านค้าไม่จำเป็นต้องมีเครื่องรับบัตรราคาแพง เพียงมี QR สำหรับรับเงินก็สามารถเข้าสู่ระบบการชำระเงินดิจิทัลได้

PromptPay โตจนกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานในชีวิตประจำวัน

ความเปลี่ยนแปลงไม่ได้อยู่เฉพาะการซื้อของ

PromptPay ถูกใช้ทั้งการโอนเงินระหว่างบุคคล การรับเงินของร้านค้า การจ่ายบิล และบริการทางการเงินอื่น ๆ

ธปท. ระบุในปี 2567 ว่า PromptPay มีการลงทะเบียนรวม 77 ล้านหมายเลข และมีปริมาณการโอนเงินประมาณ 61 ล้านรายการต่อวัน โดยสถิติสูงสุดในขณะนั้นอยู่ที่ 76 ล้านรายการต่อวัน

ตัวเลขนี้ไม่ได้หมายความว่าทุกธุรกรรมคือการซื้อสินค้าด้วย QR

แต่สะท้อนให้เห็นว่าโครงสร้างพื้นฐานการโอนเงินดิจิทัลได้เข้าไปอยู่ในชีวิตประจำวันของคนไทยในระดับกว้างแล้ว

QR เปลี่ยนเกมของร้านค้ารายเล็ก

สิ่งที่น่าสนใจที่สุดของ QR อาจไม่ใช่ความสะดวกของผู้ซื้อ แต่คือความง่ายของผู้ขาย

ในอดีต ร้านค้าขนาดเล็กที่ต้องการรับชำระแบบอิเล็กทรอนิกส์อาจต้องพึ่งพาอุปกรณ์เฉพาะ

แต่ QR ทำให้ร้านค้าสามารถแสดงรหัสสำหรับรับเงินไว้หน้าร้านได้

ธปท. ระบุว่า Thai QR Payment เป็นมาตรฐานเดียวที่ช่วยให้การสแกนจ่ายผ่าน Mobile Banking ทำได้สะดวก และมีบทบาทในการผลักดันประเทศไทยไปสู่สังคมที่ใช้เงินสดน้อยลง

นี่จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่เราเห็น QR อยู่ในร้านอาหาร ตลาด ร้านรถเข็น และธุรกิจขนาดเล็กมากขึ้น

แต่เงินสดยังไม่หายไป

ตรงนี้เป็นส่วนที่ต้องระวัง

การใช้เงินสดลดลง ไม่ได้แปลว่าคนไทยกำลังเลิกใช้เงินสดทั้งหมด

ข้อมูลของ ธปท. ระบุว่าเงินสดยังมีบทบาท โดยเฉพาะการซื้อสินค้ามูลค่าต่ำกว่า 300 บาท รวมถึงตลาดสด ร้านค้าขนาดเล็ก และร้านรถเข็น เพราะผู้ใช้บางกลุ่มยังรู้สึกว่าเงินสดสะดวกกว่า

เหตุผลไม่ได้มีแค่เรื่องความเคยชิน

เงินสดยังทำหน้าที่เป็นเงินสำรองในกรณีระบบดิจิทัลมีปัญหา และยังจำเป็นสำหรับคนบางกลุ่มที่เข้าถึงบริการชำระเงินดิจิทัลได้ไม่เต็มที่

ดังนั้นภาพที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่ “เงินสดถูกแทนที่ด้วย QR” แบบทันที

แต่เป็นการที่ ช่องทางใหม่เข้ามาแบ่งพื้นที่จากช่องทางเดิม

จากจ่ายในประเทศ สู่ QR ข้ามประเทศ

วิวัฒนาการของระบบไม่ได้หยุดอยู่แค่หน้าร้านในประเทศไทย

ธปท. พัฒนาการเชื่อมโยงระบบชำระเงินระหว่างประเทศ โดยเฉพาะ Cross-border QR Payment เพื่อให้คนไทยสามารถใช้ QR ในต่างประเทศ และนักท่องเที่ยวต่างชาติสามารถใช้ช่องทางที่คุ้นเคยเพื่อชำระเงินในไทยได้

ข้อมูลของ ธปท. ระบุว่าการเชื่อมโยงดังกล่าวขยายไปยังหลายประเทศและเขตเศรษฐกิจในเอเชีย และมีการพัฒนาต่อเนื่องเพื่อรองรับการท่องเที่ยวและการค้าข้ามพรมแดน

นั่นหมายความว่า QR กำลังเปลี่ยนจาก “ป้ายรับเงินหน้าร้าน” ไปสู่ส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานการชำระเงินระหว่างประเทศ

แล้วคนไทยกำลังเข้าสู่สังคมไร้เงินสดหรือยัง

ถ้าคำว่า “ไร้เงินสด” หมายถึงไม่มีใครใช้ธนบัตรและเหรียญแล้ว คำตอบจากข้อมูลที่มีอยู่ยังไม่ใช่ภาพนั้น

แต่ถ้าหมายถึง สังคมที่คนสามารถใช้ชีวิตประจำวันโดยพึ่งพาเงินสดน้อยลง หลักฐานชี้ว่าการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นแล้ว

จาก 87% เหลือ 66% ในสัดส่วนจำนวนครั้งของการใช้เงินสดภายในช่วงสำรวจเพียง 2 ปี ขณะเดียวกัน PromptPay และ Thai QR Payment ก็กลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่รองรับการโอนและชำระเงินดิจิทัลในวงกว้าง

สิ่งที่กำลังเกิดขึ้นจึงไม่ใช่การหายไปของเงินสด

แต่เป็นการเปลี่ยนคำถามจาก

“มีเงินสดติดกระเป๋าหรือไม่”

ไปสู่

“วันนี้จำเป็นต้องใช้เงินสดกี่ครั้ง”

และจากข้อมูลล่าสุดที่มีในชุด Payment Diary สิ่งที่เห็นชัดคือ จำนวนครั้งที่คนไทยพึ่งพาเงินสดกำลังลดลง

เงินสดยังอยู่ แต่โทรศัพท์มือถือกำลังเข้ามารับหน้าที่บางส่วนแทน

แล้วในชีวิตประจำวันของคุณ ตอนนี้จ่ายด้วยเงินสดหรือสแกน QR มากกว่ากัน