บทกวีโทมิโนะมีคำสาปจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

มีบทกวีญี่ปุ่นชิ้นหนึ่งที่ถูกส่งต่อพร้อมคำเตือนสั้น ๆ ว่า “อ่านในใจได้ แต่อย่าอ่านออกเสียง” ชื่อของมันคือ โทมิโนะ โนะ จิโกกุ หรือ Tomino’s Hell เรื่องเล่าบอกว่าเมื่ออ่านจบ ผู้พูดอาจเจออุบัติเหตุ สูญเสียคนใกล้ตัว หรือมีเรื่องร้ายตามมา จึงยิ่งทำให้หลายคนเปิดหาเนื้อหาเพราะความกลัวปนอยากรู้

คำตอบที่ตรวจสอบได้คือ บทกวีมีอยู่จริง แต่ยังไม่มีหลักฐานน่าเชื่อถือว่าการอ่านออกเสียงทำให้เกิดคำสาปหรือความตาย สิ่งที่แพร่หลายคือเรื่องเล่าแบบตำนานอินเทอร์เน็ต ซึ่งจับงานวรรณกรรมเก่ามาวางคู่กับคำเตือนชวนหวาดระแวง

บทกวีจริงจากปี 1919

ผู้แต่งคือ ไซโจ ยาโซะ กวีและนักวิชาการชาวญี่ปุ่น บทกวีนี้ถูกรวมอยู่ใน ซาคิน หรือ “ผงทองคำ” ผลงานรวมบทกวีที่ตีพิมพ์ในปี 1919 เนื้อหาเต็มไปด้วยภาพหนักหน่วง เด็กชายชื่อโทมิโนะกำลังเดินทางลำพังสู่ขุมนรกอเวจี มีเลือด ไฟ แส้ ภูเขาเข็ม และเสียงร้องหาเด็กสาวผู้เป็นน้อง

บรรยากาศเช่นนี้ทำให้คนอ่านยุคปัจจุบันรู้สึกว่ามันเหมือนข้อความต้องห้าม ทั้งที่แก่นของบทกวีคือภาพสัญลักษณ์และความทุกข์ ไม่ใช่คาถาหรือพิธีกรรม ผู้แปลภาษาอังกฤษ เดวิด โบวล์ส อธิบายว่าเขาพบมันผ่านตำนานออนไลน์ที่เรียกบทกวีนี้ว่า “คำสาป” ก่อนจะตามไปอ่านตัวบทญี่ปุ่นและแปลใหม่

ส่วนคำว่า “อเวจี” ในงานชิ้นนี้สอดคล้องกับแนวคิดเรื่องนรกในพุทธศาสนา ไม่ได้เป็นหลักฐานว่าไซโจ ยาโซะตั้งใจเขียนเวทมนตร์ โครงสร้างและถ้อยคำที่คลุมเครือกลับทำให้ผู้อ่านตีความได้กว้าง จึงเหมาะกับการถูกเล่าต่อในพื้นที่สยองขวัญบนอินเทอร์เน็ต

คำสาปเติบโตจากการเชื่อมเหตุการณ์

ตำนานกำหนดกติกาที่จำง่ายมาก: อ่านเงียบ ๆ ได้ แต่ห้ามเปล่งเสียงตั้งแต่ต้นจนจบ กติกานี้สร้างความระวังตัวทันที เมื่อใครอ่านแล้วบังเอิญมีเรื่องไม่ดีเกิดขึ้นภายหลัง เหตุการณ์ธรรมดาก็อาจถูกโยงกลับไปหาบทกวี ขณะที่คนอ่านแล้วไม่มีอะไรเกิดขึ้นมักไม่มีเหตุผลให้เล่าเรื่องของตนจนโด่งดัง

ในหน้ารวมบทแปลและความเห็นผู้อ่าน มีทั้งคนที่บอกว่าอ่านออกเสียงแล้วไม่มีอะไรเกิดขึ้น และคนที่เชื่อมเหตุร้ายในชีวิตเข้ากับบทกวี ความเห็นเหล่านี้เป็นประสบการณ์ส่วนบุคคล ไม่ใช่หลักฐานพิสูจน์เหตุและผล แต่สะท้อนว่าคำเตือนเพียงประโยคเดียวสามารถกำกับวิธีที่เรามองเหตุบังเอิญได้มากเพียงใด

ความน่ากลัวอยู่ในเรื่องเล่า ไม่ใช่เสียงอ่าน

โทมิโนะ โนะ จิโกกุ จึงน่าสนใจในฐานะวรรณกรรมเก่าที่ถูกเปลี่ยนบทบาทโดยวัฒนธรรมออนไลน์ จากบทกวีสัญลักษณ์ว่าด้วยความทุกข์ กลายเป็นวัตถุต้องห้ามที่คนทดสอบกันผ่านคลิปและกระทู้ ความคลุมเครือของต้นฉบับช่วยให้ตำนานมีพื้นที่ทำงาน แต่ยังไม่มีรายงานที่ตรวจสอบย้อนกลับได้ว่ามีผู้เสียชีวิตหรือเกิดอุบัติเหตุเพราะการอ่านบทกวีนี้

ถ้าจะอ่าน สิ่งที่ควรระวังคือการแปลผิดบริบทและการรับเรื่องเล่าว่าเป็นข้อเท็จจริงมากกว่าเสียงของตัวอักษรเอง บทกวีชิ้นนี้อาจมืดหม่นและชวนไม่สบายใจอย่างแท้จริง ทว่าความมืดนั้นเป็นพลังของภาษา ไม่ใช่หลักฐานของคำสาป