ชิริเมะคือโยวไคอะไรในภาพม้วนของญี่ปุ่น

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนถนนมืดระหว่างทางไปเกียวโต ซามูไรคนหนึ่งได้ยินเสียงคนแปลกหน้าเรียกให้หยุด เขาหันกลับไปพร้อมตั้งท่าระวังตัว แต่สิ่งที่ยืนอยู่ข้างหลังไม่ได้ชักดาบ ไม่คำราม และไม่พุ่งเข้ามาทำร้าย มันเพียงหันหลังให้เขา

ชายในกิโมโนค่อย ๆ เปิดเผยแสงประหลาดจากด้านหลัง จนซามูไรที่คิดว่าตัวเองพร้อมรับมือทุกภัย วิ่งหนีโดยไม่คิดสู้ นี่คือมุกผีญี่ปุ่นแบบหน้าตายที่ชื่อว่า ชิริเมะ หรือโยวไคที่ใช้ความตกใจเป็นอาวุธ

ชื่อ Shirime มาจากคำญี่ปุ่นที่สื่อถึง “ก้น” และ “ตา” ลักษณะของมันจึงตรงตัวอย่างไม่น่าเชื่อ: รูปร่างภายนอกเหมือนคนสวมกิโมโน หน้าตาเรียบจนชวนระแวง แล้วมีดวงตากลมโตส่องแสงอยู่ในตำแหน่งที่ไม่มีใครคาดว่าจะพบดวงตา

เรื่องเล่าที่แพร่หลายบอกว่าซามูไรเดินทางกลางคืนแล้วถูกเรียกให้รอ เมื่อเขาถามว่าใคร ชายแปลกหน้ากลับหันหลังและทำให้ดวงตาขนาดใหญ่เปิดขึ้น ซามูไรจึงหนีเตลิดไปทันที จุดสำคัญของเรื่องไม่ได้อยู่ที่การไล่ล่าหรือการสังหาร เพราะชิริเมะไม่มีบันทึกเด่นชัดว่าเข้าทำร้ายเหยื่อเลย

ความหลอนของมันอยู่ที่จังหวะเดียว: คนเดินทางคาดหวังภัยแบบเดิม ๆ เช่น โจร ผีไร้หน้า หรือสัตว์ประหลาด แต่สิ่งที่เจอกลับไร้เหตุผลเสียจนสมองรับไม่ทัน ความกลัวจึงปนความอับอายและความงง ก่อนจะกลายเป็นเรื่องขำเมื่อเล่าซ้ำในภายหลัง

ชิริเมะมักถูกเชื่อมโยงกับภาพวาดโยวไคของ โยสะ บุซน กวีไฮกุและจิตรกรในยุคเอโดะ จึงควรมองมันในฐานะตัวละครจากโลกภาพเล่าเรื่องและอารมณ์ขันของญี่ปุ่น มากกว่าจะปักใจว่าเป็นผีท้องถิ่นที่มีหลักฐานการพบเห็นจริงแบบเป็นระบบ

ข้อมูลที่รวบรวมเกี่ยวกับชิริเมะระบุว่ามันดูคล้ายมนุษย์และมีดวงตาแทนที่รูทวาร ส่วนพฤติกรรมหลักคือทำให้ผู้คนตกใจแล้วปล่อยให้หนีไป เรื่องเล่าจึงมีน้ำหนักเป็นคติชนและงานจินตนาการ ไม่ใช่เหตุการณ์ประวัติศาสตร์ที่พิสูจน์ได้

คำตอบของความน่ากลัว จึงอาจเรียบง่ายกว่าที่คิด: ชิริเมะไม่ใช่ปีศาจนักล่า แต่เป็นโยวไคสายปั่นที่ชนะคนด้วยภาพเดียว มันทำให้เห็นว่าตำนานผีญี่ปุ่นไม่ได้มีแต่ความเศร้าหรือคำสาป บางครั้งก็ใช้ความพิกลพิการของจินตนาการเพื่อแกล้งให้คนฟังสะดุ้ง แล้วหัวเราะทีหลัง

หากเจอเรื่องนี้ในเกม ภาพยนตร์ หรือโพสต์เล่าผี อย่าเพิ่งเติมรายละเอียดว่าเป็นสัตว์ประหลาดกินคนหรือมีพิธีเรียกผี เพราะแก่นของชิริเมะคือความประหลาดที่เกิดขึ้นชั่วครู่ มันปรากฏตัว โชว์สิ่งที่ไม่น่าจะมี แล้วปล่อยให้ความคิดของมนุษย์วิ่งหนีไปไกลกว่าตัวมันเอง