ร่างกายตุ่นปากเป็ดแปลกกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอื่นอย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้าเห็นตุ่นปากเป็ดครั้งแรกโดยไม่รู้จักมาก่อน หลายคนคงคิดว่ามันเป็นสัตว์ที่เอาชิ้นส่วนของเป็ด นาก และบีเวอร์มาประกอบรวมกัน เรื่องนี้ไม่ใช่แค่ความรู้สึกของคนยุคใหม่ เพราะเมื่อชาวยุโรปได้เห็นตัวอย่างจากออสเตรเลียในยุคแรก นักธรรมชาติวิทยาบางคนก็สงสัยว่ามันอาจเป็นของปลอมที่ถูกเย็บขึ้นมา

มันมีปากแบนคล้ายเป็ด เท้ามีพังผืด ขนกันน้ำ วางไข่ แต่กลับเลี้ยงลูกด้วยนม จึงอยู่ในกลุ่มสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมวางไข่ หรือโมโนทรีม ร่วมกับตัวกินมดหนาม

สิ่งที่ชวนเข้าใจผิดที่สุดคือคำว่า “ไม่มีท้อง” ตุ่นปากเป็ดไม่ได้มีทางเดินอาหารแบบหลอดอาหารต่อเข้าลำไส้โดยไร้ส่วนคั่นเลยเสียทีเดียว มันยังมีส่วนพองเล็ก ๆ ในตำแหน่งที่สัตว์ชนิดอื่นมีกระเพาะอาหาร แต่ส่วนนี้ไม่ทำหน้าที่เหมือนกระเพาะของคน สุนัข หรือแมว

ข้อมูลจาก Australian Platypus Conservancy อธิบายว่า ส่วนดังกล่าวไม่หลั่งกรดและเอนไซม์ย่อยอาหารแบบกระเพาะทั่วไป งานศึกษาพันธุกรรมในปี 2008 จึงใช้คำว่า “lacks a functional stomach” หรือไม่มีกระเพาะที่ทำงานได้ตามความหมายปกติ ไม่ได้แปลว่าร่างกายไม่มีอวัยวะบริเวณนี้หลงเหลืออยู่เลย

การกินของมันช่วยอธิบายได้ดี ตุ่นปากเป็ดดำน้ำหาเหยื่อขนาดเล็ก เช่น ตัวอ่อนแมลง กุ้งน้ำจืด หนอน และหอย แล้วเก็บไว้ในกระพุ้งแก้ม เมื่อขึ้นสู่ผิวน้ำจึงใช้แผ่นแข็งด้านหลังขากรรไกรบดอาหารก่อนกลืน อาหารจึงถูกย่อยต่อในลำไส้ โดยไม่ต้องพึ่งบ่อกรดขนาดใหญ่เหมือนสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมหลายชนิด

ความแปลกไม่ได้จบที่ระบบย่อยอาหาร ตัวเมียยัง ไม่มีหัวนม สำหรับให้ลูกดูดนม ต่อมน้ำนมของมันเปิดออกบนผิวหนังบริเวณหน้าท้องเป็นแผ่นน้ำนมที่มีขนปกคลุม น้ำนมจะซึมออกมาบนขน แล้วลูกอ่อนจึงดูดหรือเลียนมจากบริเวณนั้น

คำว่า “เหงื่อออกเป็นนม” จึงเป็นภาพเปรียบเทียบที่จำง่าย แต่ตามชีววิทยา นี่คือน้ำนมจากต่อมน้ำนม ไม่ใช่เหงื่อจากต่อมเหงื่อ แม่ตุ่นปากเป็ดจะกกไข่ในโพรงรัง และหลังลูกฟักจึงให้นมผ่านแผ่นน้ำนมนี้ต่อไปหลายเดือน

สรุปคือ ตุ่นปากเป็ดไม่ได้ไร้กระเพาะโดยสิ้นเชิง แต่มีส่วนคล้ายกระเพาะที่เลิกทำหน้าที่ย่อยด้วยกรดและเอนไซม์ไปมาก ขณะเดียวกันมันก็ผลิตน้ำนมได้โดยไม่ต้องมีหัวนม ทั้งสองเรื่องทำให้เห็นว่าคำว่า “สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม” ไม่ได้บังคับให้ทุกชนิดต้องมีร่างกายตามแบบที่เราคุ้นจากคนหรือสัตว์เลี้ยง

สิ่งมีชีวิตหน้าตาประหลาดตัวนี้จึงไม่ใช่งานตัดเย็บหลอกนักวิทยาศาสตร์ หากเป็นหลักฐานมีชีวิตว่าการวิวัฒนาการสร้างทางออกได้หลากหลายกว่าที่เราคาดมาก