คดีสาวเรเดียมกับสีเรืองแสงบนนาฬิกา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

บนโต๊ะไม้ในโรงงานสหรัฐฯ ช่วงทศวรรษ 1920 หญิงสาวนั่งก้มหน้าแต้มจุดเล็กจิ๋วลงบนหน้าปัดนาฬิกา งานต้องละเอียดมากจนปลายพู่กันต้องแหลมเสมอ วิธีที่ถูกสอนกันคือแตะพู่กันกับริมฝีปากเพื่อจัดทรง แล้วจุ่มลงในสีเขียวเรืองแสงอีกครั้ง

หน้าปัดเรืองแสงขายดี เพราะมองเวลาได้ในที่มืด ทั้งนาฬิกาข้อมือ นาฬิกาตั้งโต๊ะ และเครื่องมือของทหาร สีชนิดนั้นทำจากเกลือเรเดียมผสมซิงก์ซัลไฟด์ เมื่อเรเดียมปล่อยพลังงาน ซิงก์ซัลไฟด์จึงเปล่งแสงต่อเนื่องได้โดยไม่ต้องรับแสงก่อน

งานละเอียดที่พาเรเดียมเข้าร่างกาย

ช่างทาหน้าปัดจำนวนมากเป็นวัยรุ่นและหญิงสาว พวกเธอได้รับการบอกว่าสีนี้ปลอดภัย ขณะนั้นเรเดียมมีภาพลักษณ์เป็นสารมหัศจรรย์ในสังคมอเมริกัน ถูกนำไปใส่ในสินค้าและผลิตภัณฑ์บำรุงสุขภาพหลายชนิด คนงานบางรายจึงนำสีไปแต้มเล็บ ผม หรือฟันเพื่อให้ส่องแสงยามออกงาน โดยไม่รู้ว่ากำลังกินเรเดียมเข้าไปทีละน้อย

จุดอันตรายอยู่ที่การใช้ปากจัดปลายพู่กัน ทุกครั้งที่ทำเช่นนั้น ฝุ่นและสีเรเดียมจะถูกกลืนลงคอ เรเดียมมีพฤติกรรมคล้ายแคลเซียม ร่างกายจึงนำส่วนหนึ่งไปสะสมในกระดูก แทนที่จะขับทิ้งออกไปอย่างรวดเร็ว

รังสีแอลฟาจากเรเดียมผ่านผิวหนังภายนอกได้ไม่ไกล แต่เมื่อแหล่งกำเนิดอยู่ในกระดูก มันปล่อยรังสีใส่เนื้อเยื่อและไขกระดูกอยู่จากภายใน นี่คือเหตุที่ผู้ทาหน้าปัดได้รับอันตรายหนักกว่าคนอื่นในโรงงานที่สัมผัสเพียงฝุ่นในอากาศ

อาการที่แพทย์หาคำอธิบายไม่เจอ

หญิงสาวหลายคนเริ่มปวดข้อ อ่อนแรง โลหิตจาง ฟันหลุด และมีแผลในช่องปาก กรามของบางคนเกิดภาวะกระดูกตายจนแตกหรือผุพัง ขณะเดียวกัน กระดูกส่วนอื่นก็เปราะและหักง่าย หลายรายเสียชีวิตตั้งแต่อายุยังน้อย โดยในปี 1924 มีอดีตคนงานอย่างน้อย 9 คนเสียชีวิตแล้วตามบันทึกที่รวบรวมโดยนักเขียนวิทยาศาสตร์ เดโบราห์ บลัม

แพทย์นิติเวช แฮร์ริสัน มาร์ตแลนด์ ตรวจพบว่าคนงานยังหายใจออกมาเป็นก๊าซเรดอน ซึ่งเป็นผลจากการสลายตัวของเรเดียมในร่างกาย การตรวจซากกระดูกของอดีตคนงาน อมีเลีย มัจจา ในปี 1928 ก็พบร่องรอยกัมมันตภาพรังสีบนฟิล์มถ่ายภาพอย่างชัดเจน

เรื่องที่ว่า “ศพยังเรืองแสงในหลุมฝศจนถึงทุกวันนี้” จึงควรแยกออกจากข้อเท็จจริงทางวิทยาศาสตร์ กระดูกของผู้ได้รับเรเดียมอาจยังมีกัมมันตภาพรังสี เพราะเรเดียม-226 มีครึ่งชีวิตราว 1,600 ปี และมีหลักฐานว่าซากกระดูกให้ผลต่อฟิล์มถ่ายภาพได้ แต่ยังไม่มีหลักฐานน่าเชื่อถือว่าหลุมศพของพวกเธอส่องแสงให้เห็นด้วยตาเปล่าในปัจจุบัน

ห้าคนที่พาบริษัทขึ้นศาล

ในปี 1925 อดีตพนักงานห้าคนยื่นฟ้อง U.S. Radium Corporation คดีลากยาวอยู่สามปี ขณะที่โจทก์หลายคนป่วยหนักจนเดินหรือพูดลำบาก หลักฐานจากการตรวจทางการแพทย์เปลี่ยนคำอธิบายเดิมจากโรคประหลาด ให้กลายเป็นโรคจากการทำงานที่มีสาเหตุชัดเจน

บริษัทตกลงยอมความในปี 1928 โดยจ่ายเงินก้อนคนละ 10,000 ดอลลาร์ เงินบำนาญปีละ 400 ดอลลาร์ และค่ารักษาพยาบาล การชดเชยไม่อาจคืนสุขภาพหรือชีวิตที่สูญเสียไปได้ แต่คดีนี้ช่วยผลักให้สังคมสหรัฐฯ ยอมรับว่ากัมมันตภาพรังสีในที่ทำงานต้องมีมาตรการป้องกัน ไม่ใช่ปล่อยให้คนงานพิสูจน์อันตรายด้วยร่างกายของตนเอง

คดีสาวเรเดียมไม่ได้เริ่มจากการค้นพบสารลับในโรงงาน มันเริ่มจากความเชื่อร่วมกันว่าสิ่งที่เรืองแสงย่อมทันสมัยและดีต่อชีวิต แล้วจบลงด้วยหลักฐานว่าเรเดียมที่สะสมในกระดูกกำลังทำลายร่างกายจากภายใน