ขุนพันธรักษ์ราชเดชกับตำนานดาบแดงและการปราบโจร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพนายตำรวจหนวดเข้มในเครื่องแบบสีกากี สะพายดาบที่มีผ้าแดงพันอยู่ข้างฝัก กลายเป็นภาพจำของ ขุนพันธรักษ์ราชเดช หรือ “ขุนพันธ์” จนคนรุ่นหลังนึกถึงมือปราบที่เดินเข้าป่าไล่ล่าโจรโดยไม่หวั่นกระสุน

แก่นของเรื่องนี้มีอยู่สองชั้น ชั้นแรกคือขุนพันธ์เป็นนายตำรวจที่มีตัวตนและมีผลงานปราบโจรหลายพื้นที่จริง ส่วนเรื่องคงกระพัน ปัดกระสุน หรือการดวลอาคม เป็นคำบอกเล่าและความเชื่อที่ไม่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ยืนยันได้ แต่เรื่องเล่าเหล่านี้เองทำให้ชื่อของเขาอยู่ในความทรงจำของคนไทยยาวนานกว่าประวัติราชการทั่วไป

นายร้อยบุตรที่ลงสนามจริง

ขุนพันธ์มีชื่อเดิมว่า บุตร พันธรักษ์ เกิดวันที่ 18 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2446 ที่นครศรีธรรมราช เรียนโรงเรียนนายร้อยตำรวจห้วยจระเข้ และเข้ารับราชการใน พ.ศ. 2472 ข้อมูลจากคลังสารสนเทศวลัยลักษณ์ระบุว่า ปี 2474 เขาเป็นผู้บังคับหมวดกองเมืองพัทลุง ร่วมปราบเสือสังหรือเสือพุ่ม ก่อนมีผลงานจับกุมโจรอีกหลายคน จึงได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์ “ขุนพันธรักษ์ราชเดช” เมื่อ 8 พฤศจิกายนปีเดียวกัน

ภารกิจที่ทำให้ชื่อของเขาแพร่ไปทั่วภาคใต้คือการปราบอะแวสะดอ ตาเละ ที่เขาบูโด จังหวัดนราธิวาส ใน พ.ศ. 2481 บันทึกของมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ระบุเหตุการณ์นี้ไว้พร้อมการเลื่อนยศเป็นร้อยตำรวจเอก ขณะที่ข้อมูลจากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์บันทึกคำเล่าว่า ชาวไทยมุสลิมเรียกเขาว่า “รายอกะจิ” หรืออัศวินพริกขี้หนู

ส่วนการตามปราบเสือฝ้าย เสือย่อง เสือผ่อน เสือครึ้ม และเสือมเหศวร เกิดขึ้นในช่วงที่เขาเป็นผู้กำกับตำรวจภูธรจังหวัดชัยนาทใน พ.ศ. 2489 จึงควรแยกจากภารกิจที่นราธิวาส ไม่ใช่โจรใต้ทั้งหมดตามที่หนังและเรื่องเล่าหลายสายมักรวมไว้ในภาพเดียวกัน

ดาบแดงมาจากผ้าแดง ไม่ใช่พลังเหนือธรรมชาติ

บันทึกประวัติระบุว่าขุนพันธ์ใช้ดาบเป็นอาวุธคู่มือในช่วงปราบโจรภาคกลาง ดาบมีถุงผ้าแดงหุ้มอยู่ จึงเกิดฉายา “ขุนพันธ์ดาบแดง” ภาพของตำรวจถือดาบจึงมีรากจากอุปกรณ์จริงในยุคนั้น ไม่ได้เริ่มจากภาพยนตร์

สิ่งที่ทำให้ดาบแดงกลายเป็นตำนานคือเรื่องเล่าว่าทั้งขุนพันธ์และโจรบางคนมีวิชาคุ้มตัว ยิงไม่เข้า ฟันไม่เข้า หรือรู้ตัวล่วงหน้าว่าจะเกิดเหตุใด รายละเอียดแต่ละแหล่งต่างกันมาก บางเรื่องมาจากคำบอกเล่าของครอบครัวและผู้ใกล้ชิด จึงควรอ่านในฐานะประวัติศาสตร์ความเชื่อ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่พิสูจน์ซ้ำได้

ความกล้าหาญ การรู้ภูมิประเทศ การมีสายข่าว และการนำลูกน้องเข้าพื้นที่เสี่ยง เป็นคำอธิบายที่จับต้องได้มากกว่าสำหรับความสำเร็จของตำรวจคนหนึ่งในยุคที่การสื่อสารและการเดินทางยังลำบาก ความขลังช่วยสร้างภาพจำ แต่ผลงานจับกุมและตำแหน่งราชการคือร่องรอยที่ตรวจสอบได้

จากมือปราบสู่ความศรัทธา

หลังเกษียณ ขุนพันธ์ยังมีบทบาทในนครศรีธรรมราช และข้อมูลวลัยลักษณ์ระบุว่าเขาเป็นผู้ริเริ่มพิธีบวงสรวงพระบรมธาตุนครศรีธรรมราช พร้อมการสร้างจตุคามรามเทพรุ่นแรกใน พ.ศ. 2530 ความเกี่ยวข้องนี้ทำให้ชื่อของเขาเชื่อมกับโลกวัตถุมงคลในเวลาต่อมา

ขุนพันธรักษ์ราชเดชจึงไม่ได้เป็นเพียงตัวละครมือปราบในจินตนาการ เขาคือนายตำรวจจริงผู้มีเส้นทางราชการยาวหลายทศวรรษ ขณะที่อาคม ดาบแดง และกระสุนที่ทำอะไรไม่ได้ คือชั้นของตำนานที่สังคมเติมลงไป จนบุคคลคนหนึ่งกลายเป็นสัญลักษณ์ของความกล้าและอำนาจศักดิ์สิทธิ์ในวัฒนธรรมไทย