สีประจำวันของไทยมาจากไหน และไทยเป็นชาติเดียวจริงหรือ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เช้าวันจันทร์ เสื้อเหลืองมักถูกหยิบออกจากตู้ วันอังคารเปลี่ยนเป็นชมพู พอถึงวันศุกร์ก็มีคนเลือกฟ้าไว้ก่อน หลายสำนักงานไม่ได้กำหนดเป็นกฎ แต่คนในที่ทำงานกลับคุมโทนกันเองจนกลายเป็นภาพคุ้นตา คนต่างชาติที่เห็นจึงมักถามว่า ทำไมคนไทยผูกสีของเสื้อเข้ากับวันในสัปดาห์ได้ละเอียดขนาดนี้

ชุดสีที่นิยมจำกันคือ อาทิตย์แดง จันทร์เหลืองหรือครีม อังคารชมพู พุธเขียว พฤหัสบดีส้ม ศุกร์ฟ้า และเสาร์ม่วง สีเหล่านี้ไม่ได้เริ่มจากวงการแฟชั่น แต่โยงกับคติโหราศาสตร์ที่จับคู่วันทั้งเจ็ดกับดาวและเทพผู้คุ้มครองวัน

ไม่ได้มีแค่ไทยที่ผูกวันเข้ากับดวงดาว

ประโยคที่ว่าไทยเป็น “ชาติเดียวในโลก” ใช้ไม่ได้กับข้อเท็จจริงนี้ วัฒนธรรมไทยมีรูปแบบสีประจำวันชัดเจนและแพร่หลายในชีวิตประจำวันมากเป็นพิเศษ แต่แนวคิดเรื่องวัน ดาว และสิ่งศักดิ์สิทธิ์มีรากร่วมจากคติอินเดียโบราณ อีกทั้งพม่าก็มีโหราศาสตร์ที่นับวันสัมพันธ์กับดาวเคราะห์เช่นกัน โดยแยกวันพุธออกเป็นสองช่วงจนกลายเป็นระบบแปดวัน

ความโดดเด่นของไทยจึงอยู่ที่การทำให้รหัสสีนี้ออกจากตำราและเข้าไปอยู่ในเสื้อผ้า งานพิธี ของที่ระลึก และบรรยากาศสาธารณะ ไม่ได้อยู่ที่การเป็นเจ้าของแนวคิดเรื่องสีประจำวันเพียงประเทศเดียว

จากนพเคราะห์สู่สีเสื้อ

คติเดิมอธิบายว่าสีของวันมาจากสีกายของเทพนพเคราะห์หรือเทพประจำวัน เช่น วันอาทิตย์สัมพันธ์กับพระอาทิตย์และสีแดง วันจันทร์สัมพันธ์กับพระจันทร์และสีเหลือง วันอังคารสัมพันธ์กับพระอังคารและสีชมพู วันพุธสัมพันธ์กับพระพุธและสีเขียว ส่วนพฤหัสบดี ศุกร์ และเสาร์ผูกกับสีส้ม ฟ้า และม่วงตามลำดับ

จุดที่ควรแยกให้ชัดคือ “สีประจำวัน” กับ “สีมงคลเฉพาะบุคคล” ไม่ใช่เรื่องเดียวกัน สีประจำวันเป็นชุดความเชื่อพื้นฐานตามวันในปฏิทิน ส่วนตารางสีเสริมงาน เสริมเงิน หรือสีที่ควรหลีกเลี่ยง มักเป็นการคำนวณเพิ่มจากวันเกิดหรือหลักโหราศาสตร์ของแต่ละสำนัก จึงเห็นคำแนะนำไม่ตรงกันได้

ข้อมูลที่หาได้ยังไม่พอจะยืนยันว่ารัชกาลที่ 6 ทรงเป็นผู้เริ่มกำหนดสีประจำวันทั้งชุดให้เป็นมาตรฐาน ความสัมพันธ์ระหว่างวัน ดาว และสีมีอยู่ในคติไทยมาก่อนแล้ว สิ่งที่เห็นชัดในสมัยใหม่คือสีเหลืองมีความหมายสาธารณะมากขึ้นจากการเป็นสีของผู้เกิดวันจันทร์ในราชวงศ์

ความเชื่อที่กลายเป็นภาษากลางของสังคม

คนใส่สีตรงวันอาจไม่ได้คาดหวังผลเหนือธรรมชาติทุกคน บางคนเลือกเพราะสนุกกับการแต่งตัว บางคนใช้เป็นหัวข้อคุยกับเพื่อนร่วมงาน บางคนรู้สึกมั่นใจขึ้นเมื่อทำตามสิ่งที่ตัวเองเชื่อ สีประจำวันจึงทำงานเหมือนภาษาวัฒนธรรมร่วมเล็ก ๆ ที่มองเห็นได้ทันที

สรุปให้ตรงที่สุดคือ ไทยไม่ได้เป็นชาติเดียวที่มีความคิดเรื่องวันกับดาวหรือสี แต่ไทยมีวัฒนธรรมการใช้สีประจำวันซึ่งฝังอยู่ในชีวิตประจำวันอย่างเด่นชัด และยังเปลี่ยนจากคติความเชื่อเก่าให้กลายเป็นการเลือกเสื้อผ้าในเช้าวันทำงานได้จนถึงปัจจุบัน