เรื่องเล่ายักษ์วัดโพธิ์กับยักษ์วัดแจ้งและชื่อท่าเตียน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เรือข้ามฟากแล่นผ่านแม่น้ำเจ้าพระยาระหว่างวัดโพธิ์กับวัดอรุณฯ ทุกวัน ระยะห่างของสองฝั่งดูใกล้จนเหมือนมองเห็นกันชัด ๆ แต่ชาวกรุงเทพฯ เคยเล่ากันว่า บริเวณนี้เคยเป็นสนามรบของยักษ์สองตน จนต้นไม้ บ้านเรือน และพื้นที่ริมท่าน้ำพังราบเตียน

เรื่องนี้คือ ตำนานยักษ์วัดโพธิ์กับยักษ์วัดแจ้ง นิทานปรัมปราที่ผูกชื่อ “ท่าเตียน” เข้ากับวัดสำคัญสองฝั่งแม่น้ำได้อย่างสนุกและจำง่าย

ตามเรื่องเล่า ยักษ์วัดโพธิ์กับยักษ์วัดแจ้ง หรือยักษ์ผู้เฝ้าวัดอรุณราชวราราม เคยเป็นเพื่อนรักกัน ไปมาหาสู่กันข้ามแม่น้ำเจ้าพระยา วันหนึ่งยักษ์วัดโพธิ์ขัดสนจึงยืมเงินจากเพื่อน และนัดหมายว่าจะคืนให้ตรงเวลา

พอถึงวันนัด เจ้าหนี้รอแล้วรอเล่า แต่ยักษ์วัดโพธิ์ไม่ยอมคืนเงิน ยักษ์วัดแจ้งจึงข้ามฝั่งมาทวง หนี้ก้อนเดียวกลายเป็นการโต้เถียง ก่อนทั้งคู่จะลงมือประลองกำลังกัน

นิทานเรื่องนี้ไม่ได้ทำให้ชื่อท่าเตียนมีหลักฐานทางประวัติศาสตร์เพิ่มขึ้น แต่ทำให้คนจดจำภูมิทัศน์ริมแม่น้ำเจ้าพระยาได้ผ่านภาพของยักษ์สองวัด

ในจินตนาการของตำนาน ยักษ์ทั้งสองตัวใหญ่และมีฤทธิ์มาก ทุกย่างก้าวเหยียบย่ำต้นไม้จนล้มระเนระนาด บ้านเรือนและชุมชนริมแม่น้ำเสียหาย พื้นที่ที่เคยมีสิ่งปลูกสร้างจึงโล่งราบเหมือนถูกกวาดจนเตียน

เรื่องเล่าฉบับที่วัดโพธิ์เผยแพร่ระบุว่า ยักษ์วัดพระแก้วเป็นผู้ห้ามทัพ ส่วนอีกฉบับเล่าว่าพระอิศวรทรงทราบว่ามนุษย์และสัตว์เดือดร้อน จึงสาปยักษ์ทั้งสองให้กลายเป็นหินและกลับไปเฝ้าวัดของตน ยักษ์วัดโพธิ์เฝ้าหน้าพระอุโบสถ ส่วนยักษ์วัดแจ้งเฝ้าพระวิหารวัดแจ้ง

ชื่อ “ท่าเตียน” จึงถูกอธิบายในนิทานว่าเป็นท่าน้ำซึ่งมีพื้นที่ราบเตียนหลังการสู้รบ คำอธิบายนี้แพร่หลายมากจนหลายคนเข้าใจว่าเป็นที่มาของชื่อสถานที่โดยตรง

ข้อที่ควรแยกให้ชัดคือ นี่เป็น ตำนานท้องถิ่น ไม่ใช่บันทึกเหตุการณ์จริง เว็บไซต์วัดโพธิ์เองใช้คำว่าเป็นเรื่องเล่าปากต่อปาก ขณะที่แหล่งข้อมูลของราชบัณฑิตยสภาก็เรียกเรื่องนี้ว่า “ตำนานท่าเตียน” ต้นกำเนิดชื่อท่าเตียนในทางประวัติศาสตร์ยังมีคำอธิบายอื่นอยู่ด้วย จึงไม่มีหลักฐานยืนยันว่าพื้นที่นี้ได้ชื่อตามรอยทำลายของยักษ์จริง

ถึงจะเป็นนิทาน แต่โครงเรื่องมีเสน่ห์ตรงที่ใช้สิ่งใกล้ตัวมาก ๆ มาอธิบายเมือง: วัดสองฝั่งแม่น้ำ ท่าน้ำ ชุมชน และคำว่า “เตียน” คนที่ยืนอยู่ริมท่าเตียนแล้วมองไปยังวัดอรุณฯ จึงไม่ได้เห็นเพียงเส้นทางข้ามฟาก หากยังเห็นฉากของเรื่องเล่าที่ทำให้ยักษ์เฝ้าประตูวัดมีชีวิตในความทรงจำของเมืองด้วย