ศาลพระพรหมเอราวัณเกิดขึ้นจากเหตุใดในยุคสร้างโรงแรมเอราวัณ

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ริมแยกราชประสงค์ รถยังเคลื่อนผ่านตึกกระจกและรางรถไฟฟ้าตลอดวัน แต่ตรงหัวมุมหน้าโรงแรมกลับมีศาลขนาดไม่ใหญ่ที่ผู้คนแวะวางดอกดาวเรือง จุดธูป และจ้างคณะนาฏศิลป์แก้บน ภาพนี้ทำให้ศาลท้าวมหาพรหมเอราวัณดูเหมือนอยู่คู่ย่านธุรกิจมานานกว่าความจริง เพราะจุดเริ่มต้นของมันผูกกับโครงการโรงแรมของรัฐในทศวรรษ 2490

รัฐบาลต้องการโรงแรมสมัยใหม่เพื่อรองรับแขกต่างชาติในช่วงที่การเดินทางทางอากาศขยายตัว จึงสร้างโรงแรมเอราวัณที่ราชประสงค์ ตัวอาคารเดิมเป็นสถาปัตยกรรมไทยประยุกต์ สูง 4 ชั้น มีห้องพัก 175 ห้องในระยะแรก แม้ผู้คนมักเล่าว่าเป็น “ตึกฝรั่ง” แต่ตัวโรงแรมไม่ได้เป็นอาคารตะวันตกล้วน ๆ ส่วนที่ถูกมองว่าขัดกับฤกษ์หรือผังพื้นที่นั้นเป็นเรื่องเล่าความเชื่อ ไม่ใช่ข้อเท็จจริงทางวิศวกรรมที่พิสูจน์ได้

อุบัติเหตุระหว่างก่อสร้างและคำแนะนำของโหราจารย์

บันทึกประวัติที่เผยแพร่ทั่วไปตรงกันว่า งานก่อสร้างโรงแรมเจอความล่าช้า ค่าใช้จ่ายบานปลาย คนงานบาดเจ็บ และเรือที่บรรทุกหินอ่อนจากอิตาลีสูญหายระหว่างทาง เหตุเหล่านี้ทำให้เกิดความกังวลว่าโครงการเริ่มต้นผิดฤกษ์ยาม จึงมีการขอคำแนะนำจากพลเรือตรี หลวงสุวิชานแพทย์ แพทย์ทหารเรือผู้มีชื่อเสียงด้านโหราศาสตร์ในเวลานั้น

คำแนะนำคือให้สร้างศาลถวายท้าวมหาพรหม เพื่อแก้เคล็ดและขอความราบรื่นแก่โครงการ นี่คือแกนกลางของตำนานศาลเอราวัณ ไม่ได้หมายความว่าศาลถูกสร้างเพื่อแก้ “ฮวงจุ้ยสถาปัตยกรรมตะวันตก” โดยตรง คำอธิบายที่ใกล้หลักฐานกว่า คือการแก้ความอัปมงคลที่ผู้เกี่ยวข้องเชื่อว่าเกิดจากการวางศิลาฤกษ์ในวันที่ไม่เป็นมงคล

องค์พระพรหมสี่พักตร์ออกแบบและจัดสร้างโดยกรมศิลปากร ก่อนอัญเชิญมาประดิษฐานหน้าโรงแรมเอราวัณเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2499 ซึ่งเป็นวันเดียวกับพิธีเปิดโรงแรม ตามเรื่องเล่า งานก่อสร้างที่ค้างอยู่ดำเนินต่อได้โดยไม่มีเหตุขัดข้องใหญ่ จึงทำให้ศาลแห่งนี้ถูกผูกเข้ากับความหมายของการคลี่คลายอุปสรรคตั้งแต่นั้น

ทำไมศาลจึงกลายเป็นศูนย์รวมศรัทธา

ความศรัทธาต่อพระพรหมในไทยเชื่อมกับความกรุณา การคุ้มครอง และความสำเร็จในหลายด้าน ผู้มาสักการะจึงมักถวายดอกไม้ ธูป เทียน และของแก้บนตามกำลังศรัทธา ศาลเอราวัณยังตั้งอยู่ในจุดที่ชาวไทย นักท่องเที่ยว และคนทำงานผ่านพบได้ง่าย ทำให้พิธีกรรมเล็ก ๆ เกิดขึ้นต่อเนื่องและมองเห็นได้ในชีวิตประจำวันของเมือง

ชื่อ “เอราวัณ” ก็ไม่ได้เกิดจากพระพรหมโดยตรง แต่สืบจากชื่อโรงแรมเดิม ซึ่งอ้างถึงช้างเอราวัณในคติฮินดู โรงแรมเอราวัณถูกรื้อเพื่อพัฒนาใหม่ในช่วงปลายทศวรรษ 2530 แล้วเปิดเป็นแกรนด์ ไฮแอท เอราวัณใน พ.ศ. 2534 ส่วนศาลยังคงอยู่ที่เดิม นั่นทำให้สถานที่แห่งนี้รอดพ้นจากการเปลี่ยนเจ้าของและเปลี่ยนรูปร่างของย่านราชประสงค์

ดังนั้น ประวัติของศาลพระพรหมเอราวัณมีทั้งชั้นของเหตุการณ์จริงและชั้นของความเชื่อที่แยกจากกันได้ เหตุล่าช้าในโครงการโรงแรมและการประดิษฐานเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2499 มีเอกสารท่องเที่ยวและประวัติศาสตร์รองรับ ส่วนคำว่า “ล้างอาถรรพ์” หรือ “แก้ฮวงจุ้ย” เป็นภาษาที่ใช้สรุปความเชื่อร่วมสมัย ต้นทางที่ชัดเจนกว่าคือความพยายามแก้ฤกษ์วางศิลาฤกษ์ที่ถูกมองว่าไม่เป็นมงคล จนสร้างศาลที่กลายเป็นแลนด์มาร์กของกรุงเทพฯ มาถึงปัจจุบัน