คำว่าฝรั่งมีรากมาจากชาวแฟรงก์อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ผลฝรั่งสีเขียวที่วางขายตามรถเข็น กับคำที่คนไทยใช้เรียกชาวตะวันตก ดูเหมือนเป็นคนละเรื่องกันไปไกลมาก แต่ทั้งคู่ใช้คำเดียวกันจนหลายคนเข้าใจว่าชื่อผลไม้คงมาก่อน แล้วจึงยืมไปเรียกคน

ลำดับของเรื่องกลับกัน คำว่า “ฝรั่ง” มีรากจากชื่อกลุ่มชนแฟรงก์ ในยุโรป ไม่ได้เกิดจากชื่อผลไม้ ชื่อชนกลุ่มหนึ่งค่อย ๆ เดินทางข้ามภาษา ข้ามศาสนา และข้ามเส้นทางการค้า ก่อนลงหลักในภาษาไทย

แฟรงก์กลายเป็นชื่อรวมของชาวตะวันตก

แฟรงก์ หรือ Franks เป็นกลุ่มชนเจอร์แมนิกที่มีบทบาทมากในยุโรปตะวันตกช่วงต้นยุคกลาง ชื่อ Frank จึงผูกกับดินแดนที่ต่อมากลายเป็นฝรั่งเศส และปรากฏในภาษาฝรั่งเศสเก่าว่า franc

ช่วงสงครามครูเสด ชาวยุโรปตะวันตกหลายกลุ่มเดินทางเข้าสู่ดินแดนเมดิเตอร์เรเนียนตะวันออก คนในโลกอาหรับและเปอร์เซียไม่ได้แยกเรียกตามสัญชาติแบบปัจจุบันเสมอไป จึงใช้คำที่โยงกับ “แฟรงก์” เรียกชาวคริสต์ละตินหรือชาวยุโรปตะวันตกเป็นภาพรวม

พจนานุกรมนิรุกติศาสตร์ภาษาอังกฤษระบุสายคำไว้ว่า Frank → Old French franc → Arabic Faranji → Persian Farangi เสียงพยัญชนะควบ “fr” ออกเสียงยากในภาษาอาหรับ คำจึงถูกปรับให้เข้าระบบเสียงของแต่ละภาษา เมื่อเดินทางต่อไปในเอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ก็มีรูปใกล้กัน เช่น firangi, parangi และ farang

คำเปอร์เซียเข้ามาอยู่ในสยาม

อยุธยาเป็นเมืองท่าที่เชื่อมการค้าหลายเครือข่าย พ่อค้าชาวเปอร์เซียมีบทบาทในราชสำนักและการค้า ภาษาเปอร์เซียจึงทิ้งร่องรอยไว้ในคำไทยจำนวนหนึ่ง แนวอธิบายที่ใช้กันกว้างขวางเห็นว่าไทยรับคำจากเปอร์เซีย farang หรือ farangi แล้วปรับเสียงเป็น “ฝรั่ง” เพื่อหมายถึงคนยุโรปหรือคนตะวันตกผิวขาว

เส้นทางนี้สมเหตุสมผลกว่าความเชื่อที่ว่าคำไทยเพี้ยนมาจาก “ฝรั่งเศส” โดยตรง เพราะคำในตระกูล farang ปรากฏกระจายอยู่ในภูมิภาคกว้างกว่าภาษาไทย และต่างเชื่อมย้อนกลับไปยังชื่อแฟรงก์เหมือนกัน รายละเอียดว่าคำเข้ามาในสยามผ่านผู้พูดคนใดหรือปีใดยังระบุให้ชัดไม่ได้จากหลักฐานคำศัพท์เพียงอย่างเดียว

แล้วผลไม้จึงได้ชื่อว่าฝรั่ง

ฝรั่งผลไม้มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกา ไม่ใช่พืชพื้นเมืองของสยาม เมื่อผลไม้ชนิดนี้เข้ามาพร้อมโลกการค้าใหม่ คนไทยจึงใช้คำเรียกของนอกหรือของที่สัมพันธ์กับชาวตะวันตกมาตั้งชื่อว่า “ลูกฝรั่ง” ก่อนที่คำจะกระชับเหลือ “ฝรั่ง” ตามที่ใช้ทุกวัน

คำเดียวกันจึงมีสองความหมายที่เกิดคนละช่วง: ความหมายแรกพาคนไทยย้อนกลับไปถึงชื่อชาวแฟรงก์ ส่วนความหมายผลไม้ตามมาทีหลังจากการรับของต่างถิ่นเข้ามาในชีวิตประจำวัน ทุกครั้งที่สั่งฝรั่งจิ้มพริกเกลือ จึงมีประวัติของยุโรป โลกอาหรับ เปอร์เซีย และสยามซ่อนอยู่ในคำสั้น ๆ คำเดียว