หัวลำโพงได้แรงบันดาลใจจากสถานีแฟรงก์เฟิร์ตจริงหรือไม่

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

เพดานโค้งเหล็กขนาดมหึมาของหัวลำโพงทำให้คนที่เดินเข้าสู่ชานชาลารู้สึกเหมือนหลุดไปอยู่สถานีเก่าในยุโรป แสงลอดผ่านกระจกเหนือแนวราง รถไฟจอดเรียงใต้โครงหลังคาครึ่งวงกลม ขณะที่ด้านหน้าอาคารกลับเต็มไปด้วยเสา ซุ้มโค้ง และรายละเอียดแบบคลาสสิก

จึงมีคำเล่าต่อกันมานานว่า สถานีรถไฟกรุงเทพ หรือหัวลำโพง เป็น “แฝดน้อง” ของสถานีรถไฟกลางแฟรงก์เฟิร์ตในเยอรมนี คำเปรียบนี้จับภาพความคล้ายได้ดี แต่ถ้าถามว่า ถอดแบบมาจากแฟรงก์เฟิร์ตโดยตรงหรือไม่ หลักฐานที่เผยแพร่ยังยืนยันไม่ได้เด็ดขาด เพราะมีอีกข้อสันนิษฐานที่ชี้ไปยังสถานี Torino Porta Nuova ในอิตาลี

สถานีที่สร้างข้ามสองรัชกาล

หัวลำโพงเริ่มก่อสร้างใน พ.ศ. 2453 ช่วงปลายรัชกาลที่ 5 และเปิดใช้งานเมื่อวันที่ 25 มิถุนายน พ.ศ. 2459 ในรัชกาลที่ 6 ตัวอาคารจึงเกิดขึ้นในช่วงที่สยามกำลังรับวิทยาการ วิศวกรรม และรูปแบบอาคารสาธารณะจากยุโรปเข้ามาใช้กับเมืองหลวงอย่างจริงจัง

ผู้ออกแบบส่วนหน้าอาคารคือ มาริโอ ตามัญโญ สถาปนิกชาวอิตาลีผู้เกิดที่เมืองตูริน เขาเป็นหนึ่งในช่างชาวยุโรปที่เข้ามาทำงานให้สยาม และมีผลงานสำคัญหลายแห่งในกรุงเทพฯ ชื่อของเขาจึงผูกกับภาพจำของอาคารหลวงยุคเปลี่ยนผ่านของประเทศ

เหตุใดโถงรถไฟจึงดูเป็นยุโรปกลางเมืองร้อน

ความโดดเด่นของหัวลำโพงอยู่ที่การวางอาคารสองบุคลิกไว้ด้วยกัน ส่วนหน้าใช้ภาษาแบบนีโอเรอเนซองส์ มีจังหวะเสา ซุ้ม และผิวอาคารที่ให้ความรู้สึกเป็นระเบียบสง่า ด้านหลังเป็นโถงชานชาลาหลังคาเหล็กโค้งกว้าง ออกแบบให้ครอบคลุมรางรถไฟหลายแนวโดยไม่ต้องมีเสากลางมาบดบังการเดินรถ

นี่คือภาษาสถาปัตยกรรมของสถานีรถไฟขนาดใหญ่ในยุโรปปลายคริสต์ศตวรรษที่ 19 ถึงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20: ด้านหน้าทำหน้าที่เป็นอาคารรับแขกของเมือง ส่วนโครงเหล็กด้านในแก้ปัญหาทางวิศวกรรมของรถไฟ หัวลำโพงนำสองส่วนนี้มาอยู่ในสภาพอากาศกรุงเทพฯ จึงมีภาพของอาคารคลาสสิกคู่กับพื้นที่เปิดโล่งและแสงธรรมชาติ

แฟรงก์เฟิร์ตคือแรงบันดาลใจ หรือเป็นเพียงสถานีที่หน้าตาคล้ายกัน

สถานี Frankfurt (Main) Hauptbahnhof มีโถงรถไฟเหล็กและกระจกขนาดใหญ่ รวมทั้งอาคารหน้าแบบประวัติศาสตร์นิยม จึงดูคล้ายหัวลำโพงในภาพรวม โดยเฉพาะภาพหลังคาโค้งที่คลุมชานชาลา ความคล้ายนี้ทำให้คำอธิบายเรื่อง “ต้นแบบแฟรงก์เฟิร์ต” แพร่หลายในไทย

ความน่าดูของหัวลำโพงจึงอยู่ที่การผสมกันของคนละโลก: วิศวกรรมโครงเหล็กสำหรับรถไฟสมัยใหม่ งานสถาปัตยกรรมคลาสสิกจากยุโรป และชีวิตการเดินทางของกรุงเทพฯ ที่เกิดขึ้นใต้หลังคาเดียวกันมานานกว่าหนึ่งศตวรรษ แม้บทบาทของสถานีจะเปลี่ยนไป แต่รูปทรงโค้งและนาฬิกาใหญ่ยังทำให้คนจำได้ทันทีว่านี่คือหัวลำโพง