AIWS ทำให้ขนาดของโลกเพี้ยนไปได้อย่างไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ประตูห้องนอนบานเดิมอาจดูเล็กจิ๋วจนเหมือนอยู่ไกลออกไปหลายเมตร ขณะที่มือของตัวเองซึ่งยื่นอยู่ตรงหน้า กลับดูใหญ่เกินจริงหรือยาวผิดสัดส่วน ทั้งที่รู้ดีว่าห้องและร่างกายไม่ได้เปลี่ยนไปไหน อาการรับรู้แปลกประหลาดแบบนี้มีชื่อว่า อลิซในดินแดนมหัศจรรย์ซินโดรม หรือ AIWS

AIWS เป็นกลุ่มอาการทางระบบประสาทที่ทำให้สมองตีความ “ขนาด ระยะห่าง รูปร่าง หรือสัดส่วนของร่างกาย” ผิดไปชั่วคราว ผู้ป่วยไม่ได้สูญเสียการรับรู้ความจริง และไม่ได้หมายความว่ามีอาการทางจิต เพียงแต่ภาพจากโลกภายนอกถูกแปลความหมายคลาดเคลื่อนในช่วงที่เกิดอาการ

ของเดิม แต่ขนาดในสายตาไม่เท่าเดิม

อาการที่คนพูดถึงบ่อยคือ micropsia การเห็นสิ่งของเล็กกว่าความจริง และ macropsia การเห็นสิ่งของใหญ่กว่าความจริง บางคนรู้สึกว่าพื้นห้องถอยไกลออกไป ทั้งที่เดินเพียงไม่กี่ก้าวก็ถึง บางคนรู้สึกว่าแขน ขา หรือศีรษะของตัวเองพองใหญ่หรือยืดยาวผิดไปจากปกติ

ความเพี้ยนไม่ได้จำกัดอยู่ที่การมองเห็นเสมอไป รายงานทางการแพทย์พบว่าบางรายรับรู้เวลา เสียง สัมผัส หรือการเคลื่อนไหวผิดไปด้วย เช่น เสียงเบาผิดปกติหรือดังจนรบกวนใจ เหตุการณ์รอบตัวเหมือนเร็วขึ้นหรือช้าลง ความรู้สึกเหล่านี้อาจเกิดเป็นตอนสั้น ๆ แล้วหายไป

ภาวะนี้โยงกับไมเกรนได้ แต่ไม่ควรวินิจฉัยเอง

งานทบทวนในวารสาร Current Psychiatry Reports ระบุว่า AIWS มีลักษณะเด่นคือความบิดเบือนของการรับรู้ทางสายตา ร่างกาย และเวลา โดยพบความเกี่ยวข้องกับไมเกรนในผู้ใหญ่ ขณะที่ในเด็กอาจพบร่วมกับการติดเชื้อบางชนิดได้ ภาวะชัก รอยโรคในสมอง ยา หรือสารออกฤทธิ์ต่อจิตประสาทก็เป็นสาเหตุที่แพทย์ต้องพิจารณาตามอาการของแต่ละคน

เพราะเหตุนี้ การเห็นสิ่งของเล็กหรือใหญ่ผิดปกติจึงไม่ควรถูกเหมารวมว่าเป็น AIWS ทุกครั้ง ปัญหาจากตาเอง เช่น จอตาหรือการหักเหของแสงบางแบบ ก็ทำให้การรับรู้ขนาดผิดไปได้เช่นกัน แพทย์มักซักช่วงเวลาที่เกิดอาการ ประวัติไมเกรน ไข้ การใช้ยา อาการชัก และตรวจระบบประสาทตามความเหมาะสม

เหตุใดจึงใช้ชื่อเดียวกับนิทานของอลิซ

ชื่อของกลุ่มอาการนี้มาจากภาพจำใน Alice’s Adventures in Wonderland ที่อลิซดื่มน้ำแล้วตัวเล็กลง ก่อนจะเติบโตจนคับห้อง แพทย์ชาวอังกฤษ จอห์น ท็อดด์ ใช้ชื่อนี้อธิบายอาการในปี 1955 เพราะคล้ายประสบการณ์ของผู้ป่วยที่รู้สึกว่าสัดส่วนโลกและร่างกายเปลี่ยนไป

ลูอิส แครอล ผู้เขียนเรื่องอลิซ มีบันทึกเกี่ยวกับไมเกรน จึงมีข้อสันนิษฐานว่าเขาอาจนำประสบการณ์การรับรู้ผิดปกติมาเป็นแรงบันดาลใจ แต่ยังไม่มีหลักฐานพอจะยืนยันว่าเขาเคยได้รับการวินิจฉัยว่าเป็น AIWS การยืนยันเช่นนั้นทำไม่ได้จากข้อมูลประวัติศาสตร์ที่มีอยู่

ควรพบแพทย์เมื่อใด

หากอาการเกิดครั้งแรก เกิดถี่ขึ้น ร่วมกับปวดศีรษะรุนแรง ไข้ คอแข็ง ชัก อ่อนแรง พูดไม่ชัด มองเห็นลดลง หรือสับสน ควรไปพบแพทย์ทันที เพื่อแยกภาวะที่ต้องรักษาเร่งด่วนออกจากอาการรับรู้ผิดปกติชั่วคราว ผู้ที่มีไมเกรนอยู่แล้วก็ควรบันทึกช่วงเวลา ลักษณะอาการ และสิ่งที่เกิดร่วมกัน เพื่อนำไปประกอบการประเมิน

แก่นของ AIWS คือสมองกำลังให้ข้อมูลเรื่อง “ขนาดและระยะ” ที่คลาดจากความจริง ไม่ใช่ห้องหดลง ไม่ใช่ร่างกายขยายขึ้น และไม่ใช่หลักฐานว่าผู้ป่วยเสียสติ การหาต้นเหตุให้ตรงจุดจึงสำคัญกว่าการพยายามอธิบายอาการด้วยความกลัว