พยาบาล 1 เวรไม่ได้มีแค่ให้ยา เปิดงานเบื้องหลังที่คนไข้แทบไม่เคยเห็น

เวลาเราไปโรงพยาบาล ภาพที่คุ้นตาคือพยาบาลเดินเข้ามาวัดความดัน วัดไข้ เจาะเลือด ให้ยา หรือถามอาการแล้วเดินไปดูคนไข้เตียงถัดไป

แต่เบื้องหลังการเดินเข้าออกแต่ละครั้ง มีรายละเอียดมากกว่านั้น

เพราะงานพยาบาลไม่ได้มีแค่ “ทำตามคำสั่งการรักษา” แต่ยังรวมถึงการประเมินอาการ เฝ้าระวังความเปลี่ยนแปลง ป้องกันความเสี่ยง บันทึกข้อมูล ให้คำแนะนำ และประสานงานกับทีมสุขภาพหลายฝ่าย

WHO อธิบายว่าการพยาบาลครอบคลุมตั้งแต่การส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค การรักษา การฟื้นฟู ไปจนถึงการดูแลผู้ป่วยระยะท้าย

1. ก่อนจะเริ่มดูแลคนไข้ ต้องรู้ก่อนว่าแต่ละคนเป็นอย่างไร

ในหนึ่งเวร พยาบาลไม่ได้เริ่มจากการเดินเข้าไปถามว่า “วันนี้เป็นอย่างไรบ้าง” แล้วจบ

สิ่งสำคัญคือการรู้ข้อมูลของผู้ป่วยแต่ละคน ทั้งอาการเดิม การรักษาที่ได้รับ สิ่งที่ต้องเฝ้าระวัง และความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นก่อนหน้านั้น

เอกสารกำหนดลักษณะงานของพยาบาลวิชาชีพในหน่วยงานกระทรวงสาธารณสุขระบุถึงการคัดกรอง ประเมินภาวะสุขภาพ วิเคราะห์ปัญหาและภาวะเสี่ยง รวมถึงการบันทึกข้อมูลด้านการพยาบาล

ดังนั้น ก่อนที่คนไข้จะเห็นพยาบาลเข้ามาทำอะไรสักอย่าง อาจมีข้อมูลจำนวนมากที่ต้องถูกประเมินอยู่เบื้องหลัง

2. ตัวเลขบนเครื่องวัด ไม่ได้เป็นแค่ตัวเลข

ความดัน ชีพจร อุณหภูมิ อัตราการหายใจ หรือระดับออกซิเจน เป็นข้อมูลที่ช่วยให้ทีมรักษาเห็นภาพของผู้ป่วย

สิ่งสำคัญจึงไม่ได้อยู่แค่การ “วัดให้เสร็จ”

แต่ต้องดูว่าตัวเลขเปลี่ยนไปจากเดิมหรือไม่ และเมื่อรวมกับอาการของคนไข้แล้ว มีอะไรที่ควรเฝ้าระวังเพิ่มเติมหรือเปล่า

นี่เป็นเหตุผลที่การสังเกตอาการและการประเมินซ้ำมีความสำคัญมากในงานพยาบาล

3. การให้ยาไม่ได้หมายความว่าแค่หยิบยาแล้วนำไปให้

สำหรับคนไข้ การให้ยาอาจใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที

แต่ในระบบการดูแล สิ่งที่เกิดขึ้นเกี่ยวข้องกับการตรวจสอบข้อมูลและความปลอดภัยของผู้ป่วย รวมถึงการบันทึกและติดตามผลตามกระบวนการของหน่วยงาน

WHO ระบุว่าความผิดพลาดด้านการสื่อสาร การประสานงาน ระบบงาน และปัจจัยด้านมนุษย์สามารถเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ที่กระทบต่อความปลอดภัยของผู้ป่วยได้

เพราะฉะนั้น “ความเร็ว” ไม่ใช่สิ่งเดียวที่สำคัญ งานพยาบาลต้องเดินไปพร้อมกับความถูกต้องและความปลอดภัย

4. งานสำคัญบางอย่างคือการจับความผิดปกติที่คนอื่นอาจยังไม่ทันสังเกต

คนไข้บางคนอาจไม่ได้พูดว่าอาการแย่ลง

แต่พฤติกรรมเปลี่ยนไป หายใจผิดปกติ ดูซึมลง สีหน้าต่างจากเดิม หรือมีอาการบางอย่างที่ไม่เหมือนก่อนหน้านี้

การสังเกตสิ่งเหล่านี้เป็นส่วนหนึ่งของการประเมินผู้ป่วย

WHO ระบุว่าพยาบาลมักเป็นหนึ่งในบุคลากรด่านหน้าที่สามารถตรวจพบภาวะฉุกเฉินหรือความเปลี่ยนแปลงของสุขภาพได้ตั้งแต่ระยะแรก

5. งานเอกสารที่คนไข้มองไม่เห็น ก็เกี่ยวข้องกับการรักษา

อีกภาพหนึ่งที่คนทั่วไปอาจไม่ค่อยเห็นคือ พยาบาลที่กำลังนั่งอยู่หน้าคอมพิวเตอร์

จากมุมคนไข้ อาจดูเหมือนกำลัง “ทำเอกสาร”

แต่ข้อมูลการพยาบาลเป็นส่วนหนึ่งของระบบดูแลผู้ป่วย เพราะต้องมีการบันทึกข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการประเมินและการดูแล

เอกสารของกระทรวงสาธารณสุขระบุถึงการบันทึก รวบรวม และวิเคราะห์ข้อมูลด้านการพยาบาล เพื่อสนับสนุนการดูแลที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ

ดังนั้น เวลาที่พยาบาลไม่ได้ยืนอยู่ข้างเตียง ไม่ได้แปลว่าไม่ได้ทำงาน

6. พยาบาลไม่ได้ทำงานคนเดียว

การดูแลผู้ป่วยหนึ่งคนเป็นงานของทีม

พยาบาลต้องสื่อสารและประสานงานกับแพทย์ เภสัชกร ผู้ช่วยพยาบาล นักกายภาพบำบัด เจ้าหน้าที่ห้องปฏิบัติการ รวมถึงหน่วยงานอื่นตามความจำเป็นของผู้ป่วย

WHO ระบุว่าปัญหาด้านการสื่อสารและการประสานงานเป็นหนึ่งในปัจจัยที่สามารถนำไปสู่ความเสี่ยงด้านความปลอดภัยของผู้ป่วยได้

การสื่อสารที่ดูเหมือนเป็นเรื่องเล็ก จึงมีผลต่อการดูแลในภาพใหญ่

7. คนไข้หนึ่งคนอาจหมายถึงการดูแลอีกหลายคนในเวลาเดียวกัน

ในโรงพยาบาล พยาบาลไม่ได้มีผู้ป่วยเพียงคนเดียว

ในช่วงเวลาเดียวกันอาจต้องดูแลหลายเตียง รับโทรศัพท์ ประสานงาน เตรียมการรักษา ติดตามอาการ และตอบคำถามของญาติ

แต่ละแผนกก็มีรูปแบบงานต่างกัน เช่น ผู้ป่วยนอก ห้องฉุกเฉิน ผู้ป่วยใน ผู้ป่วยหนัก หรือหน่วยงานด้านสุขศึกษา

หน่วยงานสาธารณสุขไทยเองก็แบ่งงานการพยาบาลออกเป็นหลายลักษณะตามบริบทของบริการ ไม่ได้มีรูปแบบเดียวทั้งโรงพยาบาล

เพราะฉะนั้น “พยาบาลทำอะไรทั้งวัน” จึงไม่มีคำตอบเดียว

8. สิ่งที่ดูเหมือนพยาบาลเดินช้า อาจมีงานอีกหลายอย่างอยู่ในมือ

เวลารอในโรงพยาบาลอาจทำให้คนไข้รู้สึกว่าทำไมพยาบาลยังไม่มา

แต่เบื้องหลังอาจมีผู้ป่วยอีกคนที่กำลังมีอาการเปลี่ยนแปลง หรือมีขั้นตอนที่ต้องจัดการก่อนจึงจะสามารถมาดูแลอีกเตียงได้

แน่นอนว่าไม่ได้หมายความว่าการรอทุกครั้งเกิดจากภาระงาน และไม่ได้แปลว่าทุกโรงพยาบาลมีปัญหาเรื่องกำลังคนเหมือนกัน

แต่ในระดับระบบ WHO รายงานว่าการจัดกำลังคนพยาบาลที่ไม่เหมาะสมสามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้ป่วยและเพิ่มความเครียดต่อบุคลากรได้

9. งานที่สำคัญที่สุดบางอย่าง คือสิ่งที่ไม่มีใครรู้ว่าเคยเกิดขึ้น

งานพยาบาลจำนวนหนึ่งอาจไม่มี “เหตุการณ์ใหญ่” ให้คนไข้เห็น

เช่น การสังเกตว่าค่าบางอย่างเริ่มเปลี่ยน การตรวจสอบข้อมูลก่อนทำหัตถการ การติดตามอาการ หรือการแจ้งทีมรักษาเมื่อพบสิ่งผิดปกติ

ถ้าทุกอย่างผ่านไปอย่างราบรื่น คนไข้ก็อาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามีการป้องกันความเสี่ยงอะไรเกิดขึ้นบ้าง

นี่คือความย้อนแย้งของงานดูแลผู้ป่วย

งานที่ทำได้ดี บางครั้งคือปัญหาที่ไม่เคยเกิดขึ้น

แล้วพยาบาลหนึ่งคนต้องรับผิดชอบอะไรบ้าง

ถ้าสรุปแบบง่ายที่สุด งานพยาบาลไม่ได้มีเพียง

วัดความดัน → ให้ยา → ทำแผล

แต่มีทั้ง

ประเมิน → เฝ้าระวัง → ดูแล → ป้องกันความเสี่ยง → บันทึก → ประสานงาน → ให้ข้อมูล → ติดตามผล

และรายละเอียดจะแตกต่างกันไปตามแผนก ประเภทผู้ป่วย โรงพยาบาล และบทบาทของพยาบาลแต่ละคน

WHO ระบุว่าพยาบาลเป็นกลุ่มบุคลากรสุขภาพที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของโลก โดยมีประมาณ 29.8 ล้านคนในปี 2023 และยังคงมีปัญหาการขาดแคลนบุคลากรในหลายพื้นที่

ดังนั้น ครั้งต่อไปที่เห็นพยาบาลเดินผ่านไปพร้อมแฟ้มหนึ่งเล่ม หรือกำลังนั่งอยู่หน้าคอมพิวเตอร์ อาจมีงานอีกหลายขั้นตอนที่เราไม่ได้เห็นอยู่เบื้องหลัง

สิ่งที่คนไข้เห็น อาจเป็นเพียงส่วนเล็ก ๆ ของงานทั้งหมด

การทำความเข้าใจงานพยาบาลไม่ได้หมายความว่าคนไข้ต้องยอมรับทุกอย่างโดยไม่มีคำถาม

ผู้ป่วยยังมีสิทธิได้รับข้อมูลและการดูแลที่เหมาะสม

แต่ในอีกมุมหนึ่ง การรู้ว่าพยาบาลต้องรับผิดชอบอะไรบ้าง อาจช่วยให้เราเข้าใจระบบการรักษาและสื่อสารกับบุคลากรทางการแพทย์ได้ดีขึ้น

แล้วจากประสบการณ์ของคุณ มีงานอะไรของพยาบาลที่เพิ่งมารู้ทีหลังว่าเบื้องหลังซับซ้อนกว่าที่คิดบ้าง เล่าไว้ในคอมเมนต์ได้เลย