ปีเดียวที่กิโยตินกับสตาร์ วอร์สยังอยู่ร่วมเวลา

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ถ้ามีคนวางภาพกิโยตินข้างดาบเลเซอร์แล้วบอกว่าเป็นของจากคนละยุค เราคงพยักหน้าทันที ฝั่งหนึ่งคือภาพจำของการปฏิวัติฝรั่งเศสเมื่อกว่าสองร้อยปีก่อน อีกฝั่งคือโลกอนาคตในโรงภาพยนตร์ที่เพิ่งสร้างตำนานให้คนทั้งโลก

แต่เส้นเวลาจริงทำให้ภาพนี้ชวนสะดุดกว่าที่คิด เพราะในปี ค.ศ. 1977 ซึ่งภาพยนตร์ Star Wars ภาคแรกเริ่มเข้าฉายในสหรัฐอเมริกาเมื่อ 25 พฤษภาคม ฝรั่งเศสยังมีการประหารชีวิตด้วยกิโยตินอยู่จริง

เช้ามืดวันที่ 10 กันยายน 1977

การประหารชีวิตครั้งสุดท้ายของฝรั่งเศสเกิดขึ้นที่เรือนจำเลส์ โบเม็ตต์ เมืองมาร์แซย์ ผู้ถูกประหารคือ ฮามิดา ฌ็องดูบี ชาวตูนิเซียที่ถูกตัดสินคดีลักพาตัว ทรมาน และฆาตกรรม เอกสารประวัติศาสตร์บันทึกว่าเขาถูกประหารด้วยกิโยตินในเช้ามืดวันที่ 10 กันยายน 1977

นั่นหมายความว่า หลังผู้ชมอเมริกันได้เห็นยานอวกาศ ดวงดาว และโลกอนาคตบนจอเงินไปแล้วราว 108 วัน เครื่องประหารที่หลายคนคิดว่าหายไปพร้อมยุคโบราณยังถูกใช้งานเป็นครั้งสุดท้ายในฝรั่งเศส

เหตุใดความจริงนี้จึงฟังเหมือนเรื่องแต่ง

Star Wars ไม่ได้เป็นเพียงหนังฮิตเรื่องหนึ่งของปีนั้น แต่กลายเป็นสัญลักษณ์ของจินตนาการยุคใหม่ ทั้งเทคนิคพิเศษ การเดินทางข้ามกาแล็กซี และวัฒนธรรมป๊อปที่ส่งอิทธิพลต่อเนื่องมาหลายสิบปี ขณะที่กิโยตินมีภาพจำเป็นไม้เก่า ใบมีดเหล็ก และเรื่องเล่าจากตำราประวัติศาสตร์

เมื่อสองสิ่งนี้อยู่ในปีเดียวกัน เราจึงรู้สึกเหมือนเวลาทับซ้อนกันผิดที่ผิดทาง ทั้งที่ประวัติศาสตร์ไม่ได้เดินเป็นช่วงสะอาด ๆ ของเก่ามักไม่หายไปทันทีเมื่อของใหม่มาถึง

กิโยตินไม่ได้จบลงพร้อมการปฏิวัติฝรั่งเศส

กิโยตินถูกนำมาใช้ในฝรั่งเศสปลายศตวรรษที่ 18 โดยมีแนวคิดดั้งเดิมว่าเป็นวิธีประหารที่รวดเร็วและเท่าเทียมกว่าเดิม เพราะไม่ว่าฐานะใดก็อยู่ภายใต้เครื่องมือเดียวกัน แต่ตลอดเวลาหลังจากนั้น มันค่อย ๆ กลายเป็นสัญลักษณ์ด้านมืดของอำนาจรัฐและโทษประหาร

คดีของฌ็องดูบีจึงไม่ใช่ภาพย้อนยุค หากเป็นเหตุการณ์ร่วมสมัยกับคนที่ฟังดิสโก้ ใช้โทรศัพท์บ้าน ดูโทรทัศน์สี และต่อคิวเข้าโรงหนังเพื่อชมเรื่องราวในอวกาศ

เส้นเวลาที่เตือนว่าอดีตไม่ได้ไกลอย่างที่คิด

ข้อเท็จจริงนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อทำให้กิโยตินดูน่าตื่นเต้น แต่ชี้ให้เห็นว่า การเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายและค่านิยมใช้เวลานานกว่าภาพจำของเรา ฝรั่งเศสยกเลิกโทษประหารในเวลาต่อมา ส่วนภาพยนตร์เรื่องนั้นยังมีภาคต่อ ภาคแยก และผู้ชมรุ่นใหม่เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ

ดังนั้นประโยคที่ตรงที่สุดคือ Star Wars ภาคแรกเข้าฉายในปีเดียวกับที่ฝรั่งเศสใช้กิโยตินประหารชีวิตเป็นครั้งสุดท้าย ไม่ใช่เรื่องเล่าที่ข้ามหลายยุค แต่มันเกิดขึ้นภายในปีปฏิทินเดียวกันจริง ๆ