ตัวเลขความยาวหลอดเลือดมนุษย์ 100,000 กิโลเมตรมาจากไหน

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ภาพเส้นเลือดสีแดงและสีน้ำเงินพันรอบลูกโลกทำให้ตัวเลข 100,000 กิโลเมตรดูสมเหตุสมผลทันที เพราะเส้นศูนย์สูตรของโลกยาวประมาณ 40,075 กิโลเมตร หากนำตัวเลขทั้งสองมาเทียบกัน ก็จะได้ระยะทางราวสองรอบครึ่ง

ตัวเลขนี้ถูกเล่าต่อกันมานานในรูปประโยคว่า ถ้านำหลอดเลือดทั้งหมดในร่างกายผู้ใหญ่มาต่อกัน จะพันรอบโลกได้หลายรอบ แต่ตัวเลขดังกล่าวไม่ได้เกิดจากการวัดหลอดเลือดทุกเส้นในคนจริงแล้วนำมาต่อกัน

ข้อสรุปที่ตรวจสอบได้คือ 100,000 กิโลเมตรเป็นค่าประเมินเก่าจากแบบจำลองทางสรีรวิทยา ไม่ใช่ค่ามาตรฐานของผู้ใหญ่ทุกคน งานทบทวนภายหลังพบว่าสมมติฐานสำคัญในการคำนวณเดิมสูงกว่าค่าของมนุษย์ทั่วไปมาก

เส้นเลือดฝอยทำให้เครือข่ายยาวขึ้นมาก

ระบบไหลเวียนเลือดประกอบด้วยหลอดเลือดขนาดใหญ่ เช่น หลอดเลือดแดงและหลอดเลือดดำ รวมถึงเส้นเลือดฝอยที่แตกแขนงเข้าไปใกล้เซลล์แทบทุกส่วนของร่างกาย หลอดเลือดแดงนำเลือดออกจากหัวใจ หลอดเลือดดำพาเลือดกลับ ส่วนเส้นเลือดฝอยทำหน้าที่แลกเปลี่ยนออกซิเจน สารอาหาร และของเสียระหว่างเลือดกับเนื้อเยื่อ

เส้นเลือดฝอยมีขนาดเล็กมาก โดย Cleveland Clinic ระบุว่ามีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 5 ไมโครเมตร และยาวน้อยกว่า 1 มิลลิเมตร เม็ดเลือดแดงจึงต้องเคลื่อนผ่านทีละแถวในบางบริเวณ ความยาวรวมของเครือข่ายจึงเพิ่มขึ้นจากการแตกแขนงจำนวนมหาศาล ไม่ได้มาจากหลอดเลือดเส้นใหญ่เพียงไม่กี่เส้น

จุดที่ทำให้เรื่องนี้คลาดเคลื่อนคือ คำว่า “หลอดเลือดทั้งหมด” มักถูกใช้แทนการคำนวณความยาวของเส้นเลือดฝอยในกล้ามเนื้อบางส่วน ทั้งสองอย่างไม่ใช่ขอบเขตเดียวกัน

ต้นทางของเลข 100,000 กิโลเมตร

ที่มาของตัวเลขนี้เชื่อมโยงกับ August Krogh นักสรีรวิทยาชาวเดนมาร์ก ผู้ศึกษาการทำงานของเส้นเลือดฝอยในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 งานทบทวนของ Poole และคณะ ซึ่งเผยแพร่ในปี 2021 อธิบายว่า Krogh คำนวณความยาวรวมของเส้นเลือดฝอยในกล้ามเนื้อได้ 100,000 กิโลเมตร

การคำนวณเดิมใช้ความหนาแน่นของเส้นเลือดฝอยประมาณ 2,000 เส้นต่อตารางมิลลิเมตร ซึ่งงานทบทวนระบุว่าสูงกว่าค่าที่พบในกล้ามเนื้อมนุษย์หลายเท่า และยังสมมติให้บุคคลตัวอย่างมีกล้ามเนื้อโครงร่าง 50 กิโลกรัม ตัวเลขนี้เป็นไปได้ในคนที่มีร่างกายใหญ่และมีกล้ามเนื้อมากเป็นพิเศษ จึงไม่ควรนำมาแทนค่าของผู้ใหญ่ทั่วไป

เมื่อสมมติฐานเรื่องความหนาแน่นของเส้นเลือดและมวลกล้ามเนื้อสูงเกินจริง ผลรวมสุดท้ายก็ย่อมสูงตามไปด้วย เลข 100,000 กิโลเมตรจึงควรถูกเรียกว่า “ค่าประเมินจากแบบจำลองดั้งเดิม” มากกว่าจะเรียกว่า “ความยาวจริงของหลอดเลือดในตัวคนหนึ่งคน”

ถ้าเทียบกับโลก ตัวเลขนี้ได้กี่รอบ

ถ้านำค่าประเมินเก่า 100,000 กิโลเมตรหารด้วยความยาวเส้นศูนย์สูตรประมาณ 40,075 กิโลเมตร จะได้ประมาณ 2.5 รอบ ตัวเลขการเปรียบเทียบนี้คำนวณได้ถูกต้องตามตัวเลขตั้งต้น แต่ความถูกต้องของผลลัพธ์ไม่ได้ทำให้ตัวเลขตั้งต้นกลายเป็นค่าที่วัดได้จริง

การจะบอกความยาวของหลอดเลือดในคนหนึ่งคนต้องระบุให้ชัดว่านับหลอดเลือดชนิดใด รวมเส้นเลือดฝอยในอวัยวะใด ใช้ข้อมูลจากร่างกายขนาดเท่าไร และอาศัยการวัดจริงหรือการประมาณจากแบบจำลอง การเปลี่ยนเงื่อนไขเหล่านี้ทำให้ผลลัพธ์เปลี่ยนได้มาก

งานทบทวนปี 2021 จึงไม่ได้สนับสนุนประโยคว่า ผู้ใหญ่ทุกคนมีหลอดเลือดยาว 100,000 กิโลเมตร แต่ชี้ให้เห็นว่าเลขดังกล่าวเกิดจากการคำนวณที่ใช้ค่าความหนาแน่นของเส้นเลือดฝอยและมวลกล้ามเนื้อสูงกว่าคนทั่วไป

ประโยคที่ควรใช้เมื่อเล่าเรื่องนี้

ประโยคที่แม่นยำกว่าคือ “ในอดีตมีการประเมินความยาวรวมของเส้นเลือดฝอยในกล้ามเนื้อไว้ราว 100,000 กิโลเมตร ซึ่งเทียบได้กับการพันรอบเส้นศูนย์สูตรประมาณสองรอบครึ่ง แต่ตัวเลขนี้มาจากแบบจำลองที่ใช้สมมติฐานสูงกว่าค่าของมนุษย์ทั่วไป”

ระบบไหลเวียนเลือดยังคงมีเครือข่ายละเอียดซับซ้อนมาก แม้ตัดตัวเลข 100,000 กิโลเมตรออกจากการเป็นข้อเท็จจริงตายตัว เส้นเลือดฝอยจำนวนมหาศาลยังคงทำหน้าที่ส่งออกซิเจนและสารอาหารไปยังเซลล์ พร้อมรับคาร์บอนไดออกไซด์และของเสียกลับเข้าสู่ระบบเลือด

ดังนั้น ภาพหลอดเลือดพันรอบโลกเหมาะสำหรับสื่อความหมายถึงความซับซ้อนของระบบไหลเวียนเลือด แต่ตัวเลขสองรอบครึ่งควรระบุให้ชัดว่าเป็นการเปรียบเทียบจากค่าประเมินในอดีต ไม่ใช่ผลการวัดหลอดเลือดทั้งหมดของคนทั่วไป