Mata Hari เป็นสายลับสองหน้าจริงหรือ หลักฐานในคดีปี 1917 บอกอะไร

* รูปภาพใช้เพื่อประกอบเนื้อหาเท่านั้น อาจไม่ใช่ภาพเหตุการณ์จริงหรือภาพจริงจากเรื่องในบทความ ขอบคุณภาพประกอบจาก https://graphic.in.th

ก่อนฟ้าสางวันที่ 15 ตุลาคม 1917 หญิงวัย 41 ปีถูกพาตัวไปยังลานยิงเป้าที่วินแซนน์ใกล้กรุงปารีส เธอสวมชุดสีเข้ม ยืนต่อหน้าทหารฝรั่งเศส และปฏิเสธผ้าปิดตา เรื่องเล่าที่แพร่ต่อมาระบุว่าเธอยังส่งจูบให้หน่วยยิงเป้าก่อนเสียงปืนดังขึ้น ภาพจำนี้ทำให้ชื่อ Mata Hari กลายเป็นสัญลักษณ์ของหญิงงามผู้ยอมตายอย่างไม่สะทกสะท้าน

หลักฐานกลับบอกภาพที่ซับซ้อนกว่านั้น เธอเคยรับเงินจากฝ่ายเยอรมัน เคยติดต่อกับสายลับฝรั่งเศส และถูกศาลทหารฝรั่งเศสตัดสินว่าเป็นสายลับเยอรมันจริง แต่ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าเธอใช้เสน่ห์ล้วงความลับจากนายพล หรือทำให้ทหารฝรั่งเศสเสียชีวิต 50,000 นายตามข้อกล่าวหา

หญิงสาวชื่อ Margaretha และกำเนิด Mata Hari

Mata Hari มีชื่อจริงว่า Margaretha Geertruida Zelle เกิดวันที่ 7 สิงหาคม 1876 ที่เมืองเลวาร์เดิน ประเทศเนเธอร์แลนด์ เธอแต่งงานกับนายทหารกองทัพอาณานิคมดัตช์ และเคยใช้ชีวิตอยู่ในหมู่เกาะอินเดียตะวันออกของดัตช์ ชีวิตคู่เต็มไปด้วยปัญหา ทั้งการนอกใจ หนี้สิน และความรุนแรง ก่อนที่ทั้งสองจะแยกทางกัน

เมื่อกลับยุโรป Margaretha เดินทางไปปารีสและสร้างตัวตนใหม่ให้ตัวเอง เธอใช้ชื่อ Mata Hari ซึ่งมาจากภาษามลายู หมายถึงดวงตาแห่งวัน แล้วเปิดตัวการแสดงแนวตะวันออกที่พิพิธภัณฑ์กีเมต์ในปี 1905 เครื่องแต่งกาย เครื่องประดับ และท่วงท่าที่ค่อยๆ เปิดเผยร่างกายตามแบบการแสดงยุคนั้น ทำให้เธอกลายเป็นดาวเด่นของวงการบันเทิงยุโรปอย่างรวดเร็ว

เธอมีความสัมพันธ์กับชายฐานะดี นักการเมือง และนายทหารหลายประเทศ รายได้จากการแสดงสูงมาก ขณะเดียวกันคนรักบางคนก็ช่วยสนับสนุนชีวิตหรูหราของเธอ ความใกล้ชิดกับผู้มีอำนาจทำให้เธอมีเครือข่ายกว้างจริง แต่การรู้จักคนในวงทหารไม่ได้แปลว่าเธอได้รับข้อมูลยุทธศาสตร์หรือสามารถเปลี่ยนข้อมูลเหล่านั้นให้เป็นประโยชน์ต่อฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

สงครามทำให้หญิงนักแสดงกลายเป็นผู้ต้องสงสัย

เมื่อสงครามโลกครั้งที่หนึ่งเริ่มขึ้น เนเธอร์แลนด์ยังวางตัวเป็นกลาง Mata Hari จึงเดินทางข้ามพรมแดนยุโรปได้ง่ายกว่าคนจากประเทศคู่สงคราม การเดินทางไปมา ความสัมพันธ์กับนายทหาร และการใช้ชีวิตหรูหรา ทำให้หน่วยข่าวกรองอังกฤษ ฝรั่งเศส และเยอรมนีเฝ้าติดตามเธอ

ในปี 1916 กงสุลเยอรมันชื่อ Cremer ติดต่อเธอที่กรุงเฮกและชักชวนให้ทำงานลับภายใต้รหัส H21 พร้อมเงิน 20,000 ฟรังก์ Mata Hari ยอมรับเงิน โดยอ้างภายหลังว่าเป็นค่าชดเชยทรัพย์สินและเสื้อขนสัตว์ที่เยอรมนียึดไปช่วงต้นสงคราม เธอยืนยันว่าไม่ได้ตั้งใจทำงานให้เยอรมันจริงจัง

ช่วงเดียวกัน เธอพยายามขอใบอนุญาตเดินทางไปเมืองวิตแตลเพื่อเยี่ยมกัปตันรัสเซียคนหนึ่งที่บาดเจ็บอยู่ใกล้แนวหน้า เรื่องนี้ทำให้เธอได้พบ Georges Ladoux หัวหน้าหน่วยต่อต้านการจารกรรมของฝรั่งเศส Ladoux เสนอให้เธอทำงานให้ฝรั่งเศส โดยให้เดินทางไปหาข้อมูลเกี่ยวกับฝ่ายเยอรมัน แลกกับเงินก้อนใหญ่ที่เธอเรียกร้องถึงหนึ่งล้านฟรังก์

ต่อมาในกรุงมาดริด Mata Hari ติดต่อ Major Arnold Kalle นายทหารเยอรมัน และบอกเขาว่าเธอเป็นสายลับของเยอรมนี เธอส่งข้อมูลบางอย่างที่มีประโยชน์จำกัด พร้อมติดต่อเจ้าหน้าที่ฝรั่งเศสเพื่อรายงานความเคลื่อนไหวของ Kalle เช่นกัน การรับงานและติดต่อกับทั้งสองฝ่ายทำให้เธอดูเหมือนสายลับสองหน้า แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าเธอได้ข้อมูลทางทหารสำคัญจากนายพลแล้วนำไปเปลี่ยนผลการรบ

คดีที่ข้อกล่าวหารุนแรงกว่าหลักฐาน

Mata Hari ถูกจับที่โรงแรมในปารีสเมื่อวันที่ 13 กุมภาพันธ์ 1917 เธอถูกคุมขังหลายเดือน ก่อนเข้าสู่การพิจารณาคดีแบบปิดของศาลทหารฝรั่งเศส การสอบสวนเน้นเรื่องเงินจากเยอรมัน การเดินทางข้ามประเทศ และความสัมพันธ์กับนายทหารระดับสูง

ฝ่ายอัยการกล่าวหาว่าเธอเป็นต้นเหตุให้ทหารฝรั่งเศสเสียชีวิตถึง 50,000 นาย ตัวเลขนี้ทำให้คดีดูร้ายแรงมาก แต่ไม่มีการระบุอย่างชัดเจนว่าเธอรั่วข้อมูลใด การรบครั้งใดพ่ายแพ้เพราะข้อมูลของเธอ หรือคำสั่งทางทหารใดเชื่อมโยงกับการกระทำของเธอโดยตรง TIME สรุปจากงานศึกษาภายหลังว่า ไม่มีใครชี้ได้ว่าความพ่ายแพ้หรือข้อมูลรั่วครั้งใดเกิดจาก Mata Hari

ฝรั่งเศสในปี 1917 กำลังเผชิญความเหนื่อยล้าจากสงคราม ขวัญกำลังใจตกต่ำ และกองทัพบางหน่วยก่อการแข็งขืนภายใน ภาพของหญิงต่างชาติผู้มีความสัมพันธ์กับชายในเครื่องแบบจึงกลายเป็นเป้าหมายที่สังคมพร้อมเชื่อว่าเป็นต้นเหตุของความเสียหาย เธออาจทำงานลับอย่างไม่รอบคอบ อาจรับเงินจากฝ่ายเยอรมัน และอาจพยายามทำงานให้ฝรั่งเศสจริง แต่สิ่งเหล่านี้ยังต่างจากการเป็นผู้บงการข่าวกรองที่ทำให้ทหารตายเป็นจำนวนมหาศาล

สิ่งที่เกิดขึ้นในเช้าวันประหาร

ศาลทหารฝรั่งเศสตัดสินให้เธอมีความผิดฐานจารกรรมและพิพากษาประหารชีวิต วันที่ 15 ตุลาคม 1917 เธอถูกนำตัวไปยังลานยิงเป้าที่วินแซนน์ แหล่งข้อมูลของ Fries Museum ระบุว่าเธอไม่ยอมให้มัดติดกับเสาและปฏิเสธผ้าปิดตา

ส่วนรายละเอียดเรื่องการส่งจูบนั้นต้องใช้คำว่า “มีพยานบางคนอ้าง” ไม่ใช่ข้อเท็จจริงที่ยืนยันได้จากทุกหลักฐาน รายงานร่วมสมัยบางฉบับเล่าว่าเธอส่งจูบให้กลุ่มผู้ประหารหรือผู้กล่าวหา ขณะที่แหล่งข้อมูลอื่นบันทึกเพียงว่าเธอยืนเผชิญหน้ากับทหารโดยไม่ปิดตา ก่อนถูกยิงเสียชีวิต

หลังการประหาร ตำนานของ Mata Hari เติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว หนังสือ ภาพยนตร์ และสื่อบันเทิงเติมรายละเอียดเรื่องการล่อลวงนายพล การขายความลับ และความกล้าบ้าบิ่นในวินาทีสุดท้าย จนภาพของนักแสดงหญิงผู้มีคดีคลุมเครือถูกขยายกลายเป็น “สายลับหญิงผู้ยิ่งใหญ่”

หลักฐานที่มีอยู่ยืนยันว่า Mata Hari เข้าไปเกี่ยวข้องกับงานข่าวกรอง รับเงินจากเยอรมัน ติดต่อกับฝรั่งเศส และถูกฝรั่งเศสประหารในปี 1917 ส่วนข้อกล่าวหาว่าเธอใช้ความเซ็กซี่รีดความลับจากนายพลหรือทำให้ทหารฝรั่งเศสเสียชีวิต 50,000 นาย ยังไม่มีหลักฐานเฉพาะเจาะจงรองรับ ตัวตนของเธอจึงอยู่ระหว่างสายลับสมัครเล่น ผู้หญิงที่เล่นกับอำนาจหลายฝ่าย และผู้ต้องหาที่ถูกทำให้เป็นแพะรับบาปในช่วงสงคราม