งูนอนหลับไหม? แล้วเวลาหลับมันปิดตาอย่างไร

เคยสงสัยไหมคะว่า เวลาคนเราง่วงก็หาว แล้วค่อย ๆ หลับตาลง แต่ถ้าเป็นงูล่ะ?

เพราะมองไปที่งูทีไร ดวงตาก็ดูเหมือนเปิดอยู่ตลอดเวลา ไม่มีการกะพริบ ไม่มีเปลือกตาให้เห็น แล้วแบบนี้งูเคยนอนหลับจริง ๆ หรือเปล่า หรือที่เห็นว่านิ่ง ๆ อยู่หลายชั่วโมงนั้น แค่กำลังนั่ง เอ๊ะ...ไม่สิ กำลัง “นอนแบบงู ๆ” กันแน่

คำตอบคือ งูนอนหลับค่ะ เพียงแต่รูปแบบการพักผ่อนของมันไม่ได้เหมือนมนุษย์ และสิ่งที่น่าสนใจกว่านั้นคือ งูไม่มีเปลือกตาที่ใช้ปิดเปิดดวงตาแบบเรา

ดวงตาของงูมีโครงสร้างพิเศษที่เรียกว่า spectacle หรือบางครั้งเรียกว่า “เกล็ดตา” เป็นแผ่นใสที่อยู่ด้านหน้าดวงตา ทำหน้าที่คล้ายเกราะป้องกันกระจกตา โครงสร้างนี้เป็นส่วนหนึ่งของผิวหนังที่พัฒนามาเป็นชั้นใส ๆ ปกคลุมดวงตา ทำให้งูไม่สามารถกะพริบตาแบบมนุษย์ได้

เพราะฉะนั้น เวลางูนอนจึงไม่ได้มีภาพแบบที่เราเห็นในคนหรือสุนัขว่า “หลับตาปี๋”

ดวงตาของมันยังคงดูเหมือนเปิดอยู่ค่ะ

นี่เป็นเหตุผลที่บางครั้งเราเห็นงูนอนขดตัวนิ่ง ๆ แล้วอาจเผลอคิดว่ามันกำลังจ้องมองอยู่ ทั้งที่จริง ๆ แล้วมันอาจกำลังพักผ่อนอยู่ก็ได้

งูแต่ละชนิดก็มีช่วงเวลาที่ออกหากินแตกต่างกัน บางชนิดออกหากินตอนกลางวัน ขณะที่บางชนิดเป็นสัตว์กลางคืน เช่น งูต้นโกงกางและงูพิษบางชนิดที่ปรับตัวให้มองเห็นได้ดีในช่วงที่มีแสงน้อย

ดังนั้นคำว่า “งูนอน” จึงไม่ได้หมายความว่างูทุกชนิดจะนอนตอนกลางคืนเหมือนมนุษย์ การพักและกิจกรรมของมันขึ้นอยู่กับชนิดของงู สภาพอากาศ อุณหภูมิ และช่วงเวลาที่มันออกหากิน

แล้วถ้างูไม่มีเปลือกตา เวลาจะปกป้องดวงตาทำอย่างไร?

คำตอบอยู่ที่เจ้าแผ่นใส ๆ ที่เรียกว่า spectacle นั่นเอง

มันช่วยปกป้องดวงตาจากสิ่งแวดล้อมภายนอก ขณะเดียวกันก็ยังต้องใสพอที่จะให้แสงผ่านเข้าสู่ดวงตาได้ นักวิจัยพบว่าโครงสร้างนี้มีความแตกต่างกันในงูแต่ละกลุ่ม และความหนาของมันยังสัมพันธ์กับลักษณะการใช้ชีวิตและถิ่นอาศัยของงูด้วย

และมีเรื่องหนึ่งที่น่ารักในแบบของธรรมชาติอยู่ตรงนี้ค่ะ

เมื่อถึงช่วงที่งูกำลังจะลอกคราบ ดวงตาของมันก็ต้องเปลี่ยนไปพร้อมกับผิวหนัง เพราะ spectacle เป็นส่วนหนึ่งของชั้นผิวที่ถูกสร้างขึ้นใหม่และหลุดออกไปพร้อมกับคราบเก่า งานศึกษาดวงตางูพบว่าชั้นนี้จะเปลี่ยนแปลงอย่างชัดเจนในช่วงก่อนและระหว่างการลอกคราบ

นี่จึงเป็นเหตุผลหนึ่งที่ก่อนงูลอกคราบ ดวงตาอาจดูขุ่นหรือเป็นสีฟ้าเทา ๆ ซึ่งเป็นช่วงที่หลายคนเรียกว่า “ตาฟาง” แต่ไม่ได้หมายความว่างูตาบอดถาวร

ธรรมชาติเหมือนสร้างแว่นตาที่ติดมากับตัวให้มันเลยค่ะ

ส่วนเรื่องการนอนของงู นักวิทยาศาสตร์ยังศึกษารายละเอียดของการนอนในสัตว์เลื้อยคลานกันต่อเนื่อง เพราะการพักนิ่ง ๆ ไม่ได้หมายความว่าเราจะสามารถบอกได้ง่าย ๆ ว่างูกำลังอยู่ในสภาวะเดียวกับการนอนของมนุษย์ทั้งหมด งูบางชนิดยังมีช่วงเวลาพักตามธรรมชาติที่สัมพันธ์กับอุณหภูมิและฤดูกาลด้วย

ในช่วงอากาศหนาว งูบางชนิดอาจเข้าสู่ภาวะ brumation ซึ่งเป็นภาวะพักตัวของสัตว์เลื้อยคลาน แตกต่างจากการจำศีลของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมแบบที่เรามักนึกถึง โดยอุณหภูมิที่ลดลงทำให้กระบวนการเผาผลาญและกิจกรรมต่าง ๆ ของร่างกายลดลงอย่างมาก

ดังนั้น ครั้งหน้าถ้าเดินผ่านสวนแล้วเห็นงูนอนขดนิ่งอยู่ใต้พุ่มไม้ อย่าเพิ่งคิดว่ามันกำลังจ้องเราอยู่ตลอดเวลานะคะ

บางทีเจ้าของดวงตาที่ดูเหมือนไม่เคยหลับนั้น อาจกำลังพักผ่อนอย่างเงียบ ๆ อยู่ตรงนั้น

เพียงแต่ธรรมชาติไม่ได้ให้มันมีเปลือกตาไว้บอกเราว่า

“ตอนนี้กำลังหลับอยู่ค่ะ”